Fıkıh ve İlmihal: 5 dakikada tekrar

Her konuda sınavda en çok sorulan bilgiler tek sayfada. Sınavdan önceki gün ya da yolda hızlı tekrar için; konu adına dokununca ayrıntılı anlatım açılır.

İslam hukukunun mahiyeti, özellikleri, alanları ve Mecelle

Alan bilgisi: Muâmelât; ticaret, hibe, vedia, vasiyet, miras ve aile hukukunu içine alan kişiler arası hukukî işlemleri konu edinir. 2023 MBSTS
Yön tespiti: Hanefîlerde zekâtın birden fazla fakire bölüştürülebilmesi ibadet yönü ağır basan bir meseledir; mahkemede şahitlik, trafik kuralları, borcun şahitlerle yazılması ve faizden uzak durma ise muâmelât yönü ağır basar. 2019 ÖABT-İHL
Makâsıdü'ş-şerîa: İnsanların maddî-mânevî ihtiyaçlarını karşılayıp adaleti, huzuru ve güveni tesis etmek İslam hukukunun temel amaçlarındandır. 2024 DHBT
Örf kaidesi: Örfün belirlemesi, şer'î metinlerin belirlemesi gibi hüküm doğurur — sözleşmede açıkça kararlaştırılmayan bir husus yerleşik uygulamaya göre çözülür. 2020 ÖABT-DKAB
İstishab kaidesi: Alacağını ispat edemeyen davacı karşısında davalı borçsuz kabul edilir; burada borçsuzluğun asıl olduğu ilkesi işler. 2014 DHBT
İstishabın kapsamı: Zararı önlemeyi fayda sağlamaktan önce tutan ilke, istishab kapsamına girmez; istishab mevcut hukukî durumu korumaya yönelik bir karinedir. 2024 MBSTS
Kayıp kişi (mefkud): Hakkında ölüm delili bulunmadıkça hayatta kabul edilir; mevcut durumun korunması ilkesi devreye girer. 2023 MBSTS
Çift yönlü yaptırım: Hırsızlık gibi fiiller hem dünyevî ceza hem uhrevî günah doğurur. 2022 ÖABT-DKAB
Örnek eşleştirmesi: Tedricîlik içki yasağıyla, kolaylık yolculukta namazın kısaltılmasıyla, zaruret ölmemek için domuz eti yemeyle, evrensellik insan hayatının korunmasıyla örneklenir; mirastaki erkek-kız payı esneklikle örneklenemez. 2020 MBSTS
Zâhirî delil: Hz. Peygamber, delilini daha iyi ifade edenin lehine hükmedilebileceğini belirtir; kararlar ortaya konan açık delil ve beyanlara dayanır. 2024 MBSTS
Maslahat: Bir yıllık iddet süresinin dört ay on güne düşürülmesi, vasiyet yükümlülüğünün kaldırılıp yerine miras hükümlerinin getirilmesi ve kıtlık bitince kurban eti saklama yasağının kaldırılması; hepsinde toplum yararının gözetildiğini ortaya koyar. 2022 ÖABT-İHL

Asli deliller

İcmâ: Hz. Peygamber’den sonra aynı dönemde, müctehidlerin dinî bir hüküm üzerinde fikir birliği etmesidir. Aynı mecliste toplanma şart değildir. 2024 DHBT
Kıyasın rükünleri: asıl, fer‘, aslın hükmü ve illet. Fer‘in hükmü rükün değil kıyasın sonucudur. 2022 ÖABT-İHL
İllet açık, istikrarlı, hükümle uyumlu ve başkasına geçirilebilir vasıftır; kıyas hikmete değil illete dayanır. 2014 DHBT · 2021 MBSTS · 2023 MBSTS
Sünnet Kur’an’ı beyan eder, umum hükmü tahsis eder, mutlakı kayıtlar. 2017 MBSTS · 2018 ÖABT-DKAB · 2022 DHBT · 2023 ÖABT-DKAB
Hanefî delâlet türleri: ibarenin, işaretin, nassın ve iktizânın delâleti. 2020 MBSTS · 2021 MBSTS
Kapalı lafızlar az kapalıdan çoğa: hafî, müşkil, mücmel, müteşâbih. 2020 MBSTS
Haber-i vâhid sübût yönünden zannîdir; delâleti ise katî veya zannî olabilir. 2019 ÖABT-DKAB

Fer'î deliller

İstihsan, müctehidin benzer meselelerdeki yerleşik çözümden, özel bir delili esas alarak ayrılıp farklı bir hüküm vermesidir. 2013 ÖABT-DKAB
Önceki şeriatlar (şer'u men kablenâ) istihsanın bir türü değil, kendi başına incelenen ayrı bir fer'î delildir. 2024 ÖABT-İHL
İstihsana örnekler: unutarak yeme içmenin orucu bozmaması, menkul vakfı caiz görme, imamlık/müezzinlik ücreti, yırtıcı kuşların su artığı 2014 DHBT · 2015 MBSTS · 2020 ÖABT-İHL · 2022 ÖABT-DKAB
İstisna akdinde istihsan, istislah, icmâ ve örf gibi delillere başvurulur. İstishab bu akit için belirleyici bir kaynak olarak görülmez. 2018 DHBT
Hz. Ömer'in fethedilen arazi ve müellefe-i kulûb uygulamaları istihsana dayanak sayılmıştır 2018 MBSTS
Salgın riskli hayvanların itlafında maslahat, istihsan, sedd-i zerâi ve örf işletilir; istishaba başvurulmaz 2019 MBSTS
Şartlı akitlerde örf hâline gelmiş şartlar, istihsanen geçerli görülür 2016 MBSTS
Görme muhayyerliğinde bölgesel örf dikkate alınarak hüküm değiştirilebilir 2023 ÖABT-İHL
Kur'an'ın Mushaf hâline getirilmesi mesâlih-i mürselenin (istislâh) klasik örneğidir 2014 DHBT
İstislâh; zenginlere vergi, çalışma süre ve ücretlerinin sınırlanması gibi yeni düzenlemelerin dayanağıdır 2021 ÖABT-DKAB
Mesâlih-i mürsele için geçerlilik delilinin nasslarda yer alması gerekmez. 2017 MBSTS
Şâriin ilga ettiği bir maslahata dayanılarak hüküm verilemez 2020 MBSTS
Mâlikîlerle özdeşleşen fer'î delil istislahtır 2023 MBSTS
"Aksine delil bulunmadan sorumlu tutulmama" berâet-i asliyye istishâbıdır 2013 ÖABT-DKAB
Abdestiyle tereddüt eden kişinin abdestli sayılması "şek ile yakîn zâil olmaz" kuralıyla istishâba dayanır 2016 MBSTS
İstishâba dayandırılamayan hüküm: büyük suya pislik düşse de temiz sayılması özel hükümdür 2022 MBSTS
Kayıp kişinin hayatta kabul edilip miras payı verilmesi istishâbtır 2018 MBSTS
İstishâbın dayandığı başlıca kaideler; kesin bilginin şüpheyle ortadan kalkmayacağı, eşyada aslolanın mubahlık olduğu ve zimmetin borçsuzluğu esasıdır. 2024 DHBT
Örfün sahih sayılabilmesi için İslâm hukukunun genel ilkeleriyle çelişmemesi lazımdır. 2024 DHBT
İçki ve faiz gibi yaygın uygulamalar, kesin şer'î delile aykırı olduğu için örf ile meşrulaşmaz 2021 MBSTS
Mühâyee (dönüşümlü kullanım), Salih peygamber kıssasından hareketle şer'u men kablenâya örnek verilir 2021 ÖABT-İHL
Şer'u men kablenâda asıl ihtilaf, Kitap/Sünnette zikredilip kabul veya reddine dair delil bulunmayan hükümlerdedir 2024 MBSTS
Hz. Şuayb'ın kızını çobanlık karşılığı evlendirme kıssasından menfaatin mehir olabileceği çıkarılmıştır 2022 MBSTS
Sedd-i zerâi fer'î delildir; tanımı doğru olsa da geçerliliği ve uygulama alanında ittifak yoktur 2021 ÖABT-DKAB
"Zinaya yaklaşmayın" âyeti, harama götüren yolların kapatılması (sedd-i zerâi) ilkesine dayanak yapılmıştır 2016 DHBT
Hanefîlere göre sahâbî kavli: taabbudî konularda tevkîf kabul edilir; bir sahâbenin içtihadı diğer sahâbîleri bağlamaz 2021 MBSTS
İmam Mâlik'in Medine halkının ameline güvenmesinde temel etken, sünnetin Medine'de en sağlam biçimde yaşatıldığı düşüncesidir 2018 MBSTS
Kıyasa özgü nitelikler, istihsan, istislah, örf ve amel-i ehl-i Medine için söz konusu değildir. 2024 MBSTS
Tanım sırası: "benzerden vazgeçip özel çözüm" = istihsan; "ortak illetle hükmü aynen verme" = kıyas; "eski durumun devam ettiğine hükmetme" = istishab 2020 DHBT

İslam hukuku tarihi, fıkıh mezhepleri ve temel eserler

Mezhep oluşumunda belirleyici olan, müçtehitlerin görüşlerini derleyip tedvin etmesi ve öğrencilerin hocalarından aldıkları birikimi düzenleyerek yaygınlaştırmasıdır. 2024 ÖABT-İHL
Re'y ve hadis ekollerini birbirinden ayıran etkenler, âlimin yetiştiği çevre ve hocaları, benimsediği yöntem ve nasların lafzını yorumlama biçimidir. 2024 ÖABT-İHL
Cehmiyye itikadî bir fırkadır; fıkıh mezhebi değildir. 2016 MBSTS
Cafer es-Sâdık büyük bir müçtehit olsa da, etrafında oluşan Caferîlik günümüze ulaştığı için müntesibi kalmamış müçtehitler arasında sayılmaz. 2015 MBSTS
Evzâiyye, Sevriyye, Taberiyye ve Zâhiriyye gibi ekoller müntesibi kalmadığından tarih sahnesinden çekilmiştir. 2016 DHBT
Ebû Yûsuf, Abbâsîler döneminde ilk kadılkudât olarak tayin edilmiştir. 2014 DHBT · 2017 MBSTS
İmam Muhammed, Zâhirü'r-rivâye eserlerini derlemiş, İmam Şâfiî'ye hocalık yapmış ve imameyn tabirinin iki isminden biri olmuştur. 2015 MBSTS · 2022 ÖABT-İHL
Hanefî ikili kavramları: Ebû Hanîfe + Ebû Yûsuf = Şeyhayn, Ebû Hanîfe + İmam Muhammed = Tarafeyn, Ebû Yûsuf + İmam Muhammed = İmameyn. 2016 DHBT · 2016 MBSTS · 2022 MBSTS
Midye gibi balık dışı deniz ürünlerini Hanefîler caiz görmezken Mâlikî ve Şâfiîler helal kabul eder. 2021 MBSTS
İtikadî-fıkhî eşleşme: İmâmiyye itikadına bağlı olanlar fıkıhta Caferî'dir. 2022 DHBT
Harita: Suudi Arabistan'da Hanbelîlik ve Vehhâbîlik; İran-Irak-Azerbaycan'da Caferîlik/İmâmiyye; Kuzey Afrika'da Mâlikîlik yaygındır. 2014 DHBT · 2018 DHBT · 2019 ÖABT-İHL · 2021 MBSTS · 2021 ÖABT-DKAB
İran'da ezana "eşhedü enne aliyyen veliyullah" ibaresi eklenir. 2021 ÖABT-İHL
Anayasa ve idare hukuku alanı: Ahkâmü's-sultâniyye. 2016 MBSTS · 2021 ÖABT-İHL
Genel ilkeler literatürü: Kavâid; yeni meseleler fetvaları: Nevâzil; yargı hukuku: Edebü'l-kazâ. 2014 DHBT · 2018 MBSTS · 2021 MBSTS

Hüküm

Hanefiler farz ile vacibi delilin kat'î veya zannî oluşuna göre ayırır; çoğunluk ikisini eş anlamlı sayar. 2018 DHBT
Vacibin bağlayıcılığı kişilere göre değişmez; zannî delile dayanır, terki telafiye açıktır, inkârı küfrü gerektirmez. 2018 MBSTS
Namazda ta'dîl-i erkân Hanefilerde tercih edilen görüşle vaciptir; Ebû Yûsuf'a göre farzdır. 2014 DHBT
Toplumsallık yönü en belirgin hüküm farz-ı kifayedir; cenaze namazı, şahitlik, ilim ve sanat örneklerindendir. 2015 MBSTS
Müezzinlik farz-ı kifaye sayılmaz; vatan savunması, cenaze işlemleri, şahitlik, ilim ve sanat bu kapsama girer. 2018 DHBT
Zevâid sünnet beşerî davranışlardır; Pazartesi ve Perşembe orucu ibadet niyetli olduğundan bu kapsama girmez. 2016 MBSTS
Sünnet-i hüda örnekleri ezan, ikamet ve cemaatle namazdır; mazeretsiz terki kınanmayı gerektirir. 2024 DHBT
Cenaze namazının bir grup tarafından kılınması diğerlerinden sorumluluğu düşürür; bu farz-ı kifayedir. 2024 DHBT
Câiz terimi mendubun eş anlamlılarından değildir; mubah grubunda yer alır. 2014 DHBT
Haram li-gayrihi: bayram günü oruç, cuma vaktinde alışveriş, gasbedilen arazide namaz kılmak. 2018 DHBT
Başkasının pazarlığı üzerine pazarlık ve evlilik teklifi üzerine teklif de aynı hükme bağlanır: haram li-gayrihi. 2015 ÖABT-DKAB
Tahrîmen mekruh zannî delille sabittir; işlenmesi uhrevî cezayı gerektirir, inkârı küfrü gerektirmez. 2019 ÖABT-İHL
Bir akdi bozmak için yeni fiyat önermek tahrîmen mekruhtur; vakti boş geçirmek ve abdestte su israfı tenzîhen mekruhtur. 2022 DHBT
Sebep, şart ve mâni belirlemeleri vaz'î hüküm kapsamındadır. 2019 MBSTS
Ramazan ayının girmesi oruç için, malın nisaba ulaşması zekât için sebeptir. 2014 ÖABT-DKAB
Namazda niyet şarttır, yani namazın dışında kalan bir ön koşuldur; rükünler ise namazın içindeki asli parçalardır. 2015 MBSTS
Borç miktarının nisabı düşürmesi zekât mükellefiyeti için mânidir. 2023 ÖABT-DKAB
Varisin murisini öldürmesi mirasa, babanın oğlunu öldürmesi kısasa mânidir. 2022 MBSTS
Hastalıkta orucun kazaya bırakılması ve seferde dört rekâtlı namazın iki rekât kılınması ruhsattır. 2018 DHBT
Yolcunun oruç tutmaması ve zaruret halinde domuz eti yemesi azîmet – ruhsat ikilisiyle değerlendirilir. 2021 ÖABT-DKAB
Hanefilere göre fiiller sahih – batıl – fasit olmak üzere üçe ayrılır. 2019 ÖABT-DKAB
Fasit akit aslen meşru, vasfen gayrimeşrudur; müddeti belirlenmeyen kira akdi örnek verilebilir. 2018 MBSTS
Moro Müslümanlarının uygulaması muamelatta Hanefî, ibadette Şâfiî aidiyetini gösterir. 2019 MBSTS
Şahitsiz kıyılan nikâh Hanefilere göre fasittir. çıkmış soru

Ehliyet, dönemleri ve ehliyet arızaları

Ehliyetin iki ana kolu vücûb ve edâdır; vücûb doğumla tamamlanır, edâ ise aklın gelişimine bağlıdır. 2023 ÖABT-DKAB
Cenin, sağ doğmak kaydıyla miras ve vakıf gibi kabul iradesi gerektirmeyen haklardan yararlanır; ölü doğarsa hak sahibi olmaz. 2018 ÖABT-DKAB · 2023 ÖABT-İHL
Sağ doğan bebek vücûb ehliyeti sayesinde nesep, miras, vasiyet ve vakıf haklarına ehil olur; kefalet gibi hukukî işlemler ise edâ ehliyeti ister. 2020 DHBT
İyiyi kötüden ayırt etmeye başlayan dönem temyizdir; mümeyyiz çocuk eksik edâ ehliyetine sahiptir. 2016 DHBT · 2019 ÖABT-İHL
Mümeyyiz çocuğun veli izin veya onayıyla yaptığı bedelli bir akit geçerlidir; sonradan tek taraflı feshedilemez. 2021 MBSTS
Ehliyet arızalarında semavî ve müktesep ayrımının ölçüsü iradeye etkidir; sefeh, kişinin kendi davranışıyla oluştuğu için müktesep sınıfına girer. 2019 MBSTS
Haram yolla sarhoşluk bir ehliyet arızasıdır; âlimlerin çoğunluğuna göre kişinin edâ ehliyetini kaldırmaz, boşaması geçerli sayılır. 2022 DHBT

Taharet

Necis bir maddenin kimyasal yapı değiştirerek temiz hâle gelmesine istihâle denir: örneğin tezeğin yanıp kül olması veya pis yağdan sabun yapılması. 2021 MBSTS
Abdestin ayetteki dört farzı içinde yüzün yıkanması, kolların dirseklerle birlikte yıkanması, başa mesh edilmesi ve ayakların topuklarla birlikte yıkanması vardır. 2023 MBSTS
Ezan okumak için abdestli olmak farz değildir; namaz, tilâvet secdesi, cenaze namazı, teravih ve Kâbe tavafı ise abdesti gerektirir. 2023 MBSTS
Şâfiîlere göre niyet ve tertip abdestte farzdır; Mâlikîler niyeti ve muvâlâtı, Hanbelîler tertip ile muvâlâtı ve besmeleyi farz görür. 2016 MBSTS · 2017 ÖABT-DKAB · 2019 ÖABT-İHL · 2022 MBSTS
Boynu mesh etmek hiçbir mezhepte abdestin farzı değildir; sünnet veya âdâp kabul edilir. 2017 MBSTS
Hanefîlere göre başın meshi için dörtte birlik alan yeterli sayılır; ayaklar su ile yıkanır. Ca‘ferîlerde ise ayaklara mesh uygulanır. 2022 DHBT
Hanefîlere göre abdestte farz olan uzuvları üçer kere yıkamak farz değil, sünnettir. 2024 ÖABT-DKAB
Şâfiî uygulamasında cuma için kırk kişilik cemaat aranması ve her rekâtta Fâtiha okunması ağırlıklıdır; Ca‘ferîler ayakları mesheder. 2024 ÖABT-İHL
Namazda sesli gülme Hanefîlerde hem namazı hem abdesti bozar; ağrı sebebiyle gözyaşı gelmesi ikisini de bozmaz. 2023 MBSTS
Mest üzerine meshin süresi, abdestli giyilen mestten sonraki ilk abdest bozulmasıyla işlemeye başlar; yerleşik için 24 saat, yolcu için 72 saat uygulanır. 2019 MBSTS · 2019 ÖABT-DKAB
Mest üzerine mesh ruhsatı, suyun az bulunmasına bağlı değildir; şartlar arasında su kıtlığı yoktur. 2020 DHBT
Gusülde niyet, ağza-burna su verme ve ara vermeden tamamlama konularında mezhepler ihtilaf etmiştir. 2024 ÖABT-DKAB
Gusülde namaz abdesti almak ittifakla farz değil, sünnettir. 2022 ÖABT-İHL
Hanefîlere göre cemaatle vakit namazının kaçırılma korkusu teyemmüm için geçerli bir mazeret değildir. 2018 DHBT
Özür sahibi, Hanefî mezhebinde abdestini vakte bağlı olarak tazeler: her yeni namaz vakti için bir abdest yeterlidir, vakit çıkınca bu abdest de sona erer. 2023 ÖABT-İHL · 2024 DHBT
Lohusalık (nifas) özür hâli değildir; doğum sonrasına bağlanan hükmî kirlilik sayılır. 2014 DHBT
Hayızlı kadın sa‘y yapabilir; namaz, oruç, Kur’an tilâveti ve tavaf ise yapamayacağı ibadetler arasındadır. 2015 MBSTS

Namaz

Namaz, Mekke döneminde Miraç'ta farz kılınmıştır; oruç, zekât ve hac Medine döneminde yükümlü olunmuştur. 2017 ÖABT-DKAB
Sehiv secdesi, vaciplerin terk edilmesi veya geciktirilmesi ile rükünlerin takdim-tehir ve tekrarında gerekir; sünnet veya edep terki gerektirmez. 2015 MBSTS
Farzın terki sehivle telafi edilmez; ancak unutulan secde, rükû gibi bir rükün namaz içinde hatırlanırsa kaza edilip sonunda sehiv secdesi yapılır. 2013 ÖABT-DKAB
Gizli okunacak namazda açıktan okumak vacip ihlâlidir; teravihi sessiz kıldıran imam da sehiv secdesi yapmalıdır. 2017 MBSTS
Güneşin doğması, batması ve tam tepede olması sırasında hiçbir namaz kılınmaz; batış anında yalnız o günün ikindi farzı kılınabilir. 2017 ÖABT-DKAB
Nafile kılmanın mekruh olduğu vakitler arasında vitirden sonraki süre yer almaz; sabah, ikindi, akşam farzı öncesi ve bayram namazı çevresi başlıca örneklerdir. 2021 MBSTS
İstikbal-i kıble, kasten terk edilirse namazı geçersiz kılar; ancak sehven veya bilmeden yanlış yöne dönen kişinin namazı iadeyi gerektirmez. 2020 MBSTS
Kıble yönünü sorabilecek biri varken sormadan yanlış tarafa dönen kişi, namazını iade eder. 2022 ÖABT-İHL
İmamlık için akıl, Müslümanlık, erkeklik, ergenlik ve kıraat şarttır; mukim olmak şart değildir. 2016 DHBT
Müdrik–lâhik–mesbuk ayrımının tespiti için kişinin hangi rükünde imama katıldığına ve namaza ara verip vermediğine bakılır. 2016 ÖABT-DKAB · 2020 MBSTS · 2023 MBSTS · 2024 DHBT

Cuma, bayram, cenaze, nafile ve yolculuk namazları; cem ve teşrik tekbirleri

Revâtib ile regâib/tatavvu ayrımı: Teravih revâtibtir; nezir ise vacip olduğu için nafile sınıfına girmez. 2015 MBSTS · 2016 DHBT · 2016 MBSTS
Cuma namazının vücûb şartları erkeklik, hürriyet, ikamet ve mazeretsizliktir; Hanefî'de cemaat sayısı kırk değildir. 2020 DHBT
Cenaze namazı, toplumun bir bölümünün kılmasıyla diğerlerinden düşen bir farzdır ve yalnızca ayakta eda edilir; kefen sırası kamis, izar, lifafedir. 2016 MBSTS · 2021 MBSTS · 2024 MBSTS
Hacet ve küsuf namazları Hz. Peygamber'in söz ve uygulamasıyla sabittir. 2017 MBSTS · 2021 ÖABT-İHL
Teravih önce tek başına kılınmış, Hz. Ömer döneminde cemaatle kılınmaya başlanmıştır. 2020 ÖABT-DKAB
Hanefî'de yolculukta kasr, orucu erteleme ve mesh süresi geçerli; cem ise yolcuya tanınmış genel bir ruhsat değildir. 2020 DHBT · 2022 MBSTS
Gittiği yerde on beş günden az kalmayı düşünen kimse seferîliğini sürdürür; kalış süresi on beş günü bulursa mukim hükmüne geçer. 2019 MBSTS
Cem konusunda ittifak edilen iki hac durağı vardır: Arafat'ta ikindi namazı öne alınıp öğle vaktinde, Müzdelife'de ise akşam namazı geciktirilip yatsı vaktinde eda edilir. 2014 ÖABT-DKAB · 2023 MBSTS · 2024 ÖABT-DKAB
Hanefîlerde fetvaya dayanak olan görüş, teşrik tekbirlerinin başlangıcını arefe sabahı namazı, bitişini ise bayramın dördüncü günü ikindi namazı olarak belirler. 2018 DHBT

Oruç

Şehitlik bir mazeret sayılmaz; mazeret, kişinin hayattayken karşılaştığı geçici ya da sürekli bir zorluktur. 2015 MBSTS
Hanefîlere göre farz oruçlar: yemin kefareti orucu ile Ramazan orucunun kazası farzdır; adak orucu ve nafile orucunun kazası ise vaciptir. 2019 ÖABT-İHL
Âşûrâ orucu Muharrem ayının 10. günü tutulur; Ramazan orucu farz kılınınca bağlayıcılıktan çıkmış, nafile hale gelmiştir. 2021 ÖABT-DKAB
Nafile oruç eşlemesi: Âşûrâ (Muharrem 10), Şevval (Ramazandan sonra 6 gün), Dâvûd (gün aşırı) doğru; her ayın 13-15'i "eyyâm-ı biyd"dir, Safer ile eşleşmez; visâl orucu ise mendup değil mekruhtur. 2016 ÖABT-DKAB · 2018 MBSTS
Sırasıyla nafile oruçlar: Muharrem 10 → Âşûrâ; Ramazandan sonra altı gün → Şevval; Kurban Bayramı öncesi dokuz gün → Zilhicce. 2017 MBSTS
Mendup kapsamına girenler: Zilhicce'nin ilk dokuz günü ile eyyâm-ı biyd menduptur; Ramazan kazası farz, adak orucu ise vaciptir. 2023 MBSTS
Orucun yasak olduğu günler: Kurban Bayramı günleri ile hayız-nifas günleri yasaktır; Ramazan Bayramı'nın yalnız ilk günü yasaktır, ikinci günü yasak değildir. 2020 ÖABT-DKAB
Hanefîde niyet vakti: Gün batımıyla başlar; gece yarısı, imsak anı ve gündüz (kuşluk/öğle öncesi) niyet geçerli, bir önceki gün gün batmadan yapılan niyet ise geçersizdir. 2018 DHBT
Kefareti gerektirenler: Ramazanda bilerek yeme-içme ve bilerek cinsel ilişki kefaret doğurur; zannederek erken iftar ve mazeretsiz hiç tutmamak yalnız kazayı gerektirir. 2022 ÖABT-DKAB
Sağlık uygulamaları: serum tedavisi ile hap-pastil kullanımı orucu bozar; göz/kulak damlası, ilaçlı bant, kan bağışı, diş dolgusu, merhem ve besin içermeyen iğne ise tartışmalı veya bozmayan gruptadır. 2017 MBSTS · 2022 DHBT
Taabbüdî yön: Ramazan orucu, fert ve toplum yararından çok Allah'a bağlılığı temsil eden taabbüdî yönü öne çıkan bir ibadettir. 2013 ÖABT-DKAB
Zorunluluğu ihtilaflı olan: Bozulan nafile orucun kazası mezheplere göre değişir. Adak orucu ile zıhâr, yemin ve Ramazan kazası ise zorunlu tutulur. 2020 DHBT

Zekât ve fitre

Zekâtın belirli bir ayı yoktur; "ramazanda verilmelidir" doğru değildir. 2016 MBSTS
Cami, okul, hastane gibi hayır kurumlarına aktarılan yardımlar, mülkiyet devri (temlik) bulunmadığı için zekât kabul edilmez. 2016 DHBT · 2022 DHBT
Zekât verilemeyecekler arasında usul (anne-baba-dede-nine) ve füru' (çocuk-torun) ile eş bulunur. 2015 ÖABT-DKAB · 2019 MBSTS
Fakire doğrudan gıda ulaştırmak zekâttır; camiye halı, ağaçlandırma derneğine bağış zekât sayılmaz. 2019 ÖABT-DKAB
Afrika'ya eğitim bursu ve ihtiyaç sahibine gıda yardımı zekâtla olur; okul yaptırma, kuyu açtırma zekât olmaz. 2024 ÖABT-İHL
Malda aranan şartlar beş tanedir; "kıyemî olma" bunlardan biri değildir. 2014 DHBT · 2018 MBSTS · 2022 MBSTS
Nisaba ulaşan malın zekâtı vaktinden önce de eda edilebilir; havelânü'l-havl beklenmez. 2021 ÖABT-İHL
Açık mallar toprak ürünleri ve hayvanlardır; altın, para, ticaret eşyası gizli maldır. 2023 MBSTS
Altın, gümüş, para ve ticaret mallarında oran %2,5'tir; maden ve definede Hanefî'de %20'dir. 2018 DHBT
Bankadaki para için kırkta bir (%2,5), tabii sulanan ürün için onda bir (%10) zekât verilir. 2017 MBSTS
Kira getiren ikinci evin değeri zekâta tabi değil; kira geliri ve birikim paraya katılır. 2019 MBSTS
Yıllanma şartı nakit parada aranır; araba gibi aslî ihtiyaç araçları zekâta girmez. 2022 ÖABT-DKAB
Öşürde Ebû Hanîfe'ye göre nisap aranmaz; yıllanma aranmaz; her hasatta zekât verilir. 2020 MBSTS · 2024 MBSTS
Öşür hesaplama: 200 ton buğday (yağmurla) → 20 ton; 20 ton fasulye (emekle) → 1 ton; 400 gr altın → 10 gr. 2020 DHBT
Miras yoluyla intikal eden altında bir yıl dolması beklenir; hasat edilen buğday ve maden kazısında bu şart yoktur. 2020 ÖABT-İHL
Henüz bâliğ olmayan çocuğun toprak ürünlerinden öşür verilir; akıl ve bulûğ şartı aranmaz. 2022 MBSTS
Hanefîler madenleri eritilebilen, erimeyen ve sıvı diye ayırır; erimeyen ve sıvı madenler zekâta tabi değildir. 2022 ÖABT-DKAB
Fitrenin vücûbunda nisap miktarına sahip olma ve bayram fecri şarttır; yıllanma şart değildir. 2020 MBSTS · 2023 ÖABT-DKAB
Ramazan öncesi miras kalan mal fitre ve kurbanı gerektirir; zekât için üzerinden bir yıl geçmesi beklenir. 2024 DHBT
Tam mülkiyet, gayrimeşru yoldan elde edilen malı zekât dışında bırakır. 2015 MBSTS
Zekâttan kaçınmak için yıllanmadan önce eşe hibe gibi işlemler hiyel kapsamında eleştirilir. 2016 DHBT

Hac ve umre

Haccın türlerinden yalnız ifradda umre yoktur; umrenin bulunduğu temettü ve kırânda hedy vaciptir. Temettüda umre tamamlanıp ihramdan çıkıldıktan sonra hac için ayrıca niyet edilir; kırânda ise her iki nüsük tek ihramla birlikte niyetle yürütülür. 2018 MBSTS · 2021 MBSTS
Hanefî haccı üç farza bağlar: şart olan ihram, rükün olan Arafat vakfesi ve ziyaret tavafı. Arafat vakfesini kaçıranın haccı geçersiz olur (fevât). 2016 DHBT · 2018 ÖABT-DKAB
Vaciplerden bazıları: sa‘y, Müzdelife vakfesi, şeytan taşlama, saç kesme ve vedâ tavafı. Kudüm tavafı ise sünnettir. 2022 DHBT · 2022 MBSTS
Vacip terkinde genel ceza demdir; ziyaret tavafı cünüp hâlde yapılırsa ceza bedeneye yükselir. 2020 ÖABT-İHL
İhramda koku, tıraş, tırnak, dikişli elbise ve kara avı yasaktır; yara üzerine sargı sarmak yasak değildir. Kokulu şampuan ihlâli dem gerektirir. 2014 ÖABT-DKAB · 2021 ÖABT-İHL
Mîkātı ihramsız geçmek demdir; cemrede eksik taş ise dem değil, eksik taş başına fitre sadakasıdır. 2024 ÖABT-DKAB
Temettü ya da kırân için kesilecek kurban bulunamazsa hac günlerinde üç, dönüşte yedi olmak üzere toplam on gün oruç tutulur. 2022 ÖABT-İHL
Nâfile ve temettü/kırân şükür kurbanının etinden sahibi yiyebilir; ceza kurbanının etinden yiyemez. 2019 MBSTS
Remel tavafta, hervele sa‘yde, ıztıbâ ise sağ omuzu açık bırakmadır. 2020 DHBT
Tavaf istendiğinde farz olan ziyaret, ilk gelişte yapılan kudüm, ayrılışta yapılan vedâ tavafıdır. 2018 DHBT · 2020 MBSTS · 2024 DHBT
İstitâat haccın mali-bedeni güç şartıdır. 2014 DHBT
Vekâlet zekât ve hacda geçerli, oruçta geçersizdir. 2024 MBSTS

Kurban ve adak

Yeni doğan bebek sebebiyle şükür için kesilen, sahibinin de etinden yiyebildiği kurbana akîka adı verilir. 2015 ÖABT-DKAB
Etinden kurban sahibinin yiyebildiği kurbanlar udhiyye ve akîkadır; adak kurbanının etinden sahibi yiyemez. 2017 MBSTS
Adağın geçerli olması için adanan malın adayının mülkiyetinde bulunması gerekir; başkasına ait malı adamak geçersizdir. 2023 MBSTS
Kişinin zaten yapmakla yükümlü olduğu farz veya vâcip bir ibadet (beş vakit namaz, ramazan orucu) adak konusu olamaz. 2022 DHBT
Adak kurbanının etinden sahibi, eşi ve bakmakla yükümlü olduğu yakınları yiyemez; yerse yediği miktarın bedelini yoksullara sadaka olarak verir. 2017 ÖABT-DKAB
Hac ve umrede kesilen kurbanlara hedy; hedyin büyükbaş olanına bedene, küçükbaş olanına dem denir. 2017 MBSTS
Kurbanlıkta bir gözün kör olması ve kuyruğunun üçte birinden fazlasının kopmuş olması kurbana engel kusurlardır; doğuştan boynuzsuzluk ve şaşılık engel değildir. 2020 ÖABT-DKAB
Kurban yükümlülüğünün şartları arasında sağlıklı olmak bulunmaz. 2015 MBSTS

Yemin ve keffaretler

Yemin çeşitleri üçtür: lağv, gamûs ve mün'akide. 2016 MBSTS · 2018 MBSTS · 2020 MBSTS · 2022 MBSTS
Yemini bozan kişi, on yoksulu doyurma veya giydirme ya da bir köle azat etme seçeneklerinden birini uygular; bu üçünü de yapamayan kişinin kefareti üç günlük oruçtur. 2017 MBSTS · 2020 DHBT · 2024 MBSTS
Ramazan orucunu mazeretsiz ve bilerek bozan kişi, önce köle azat eder; bu mümkün değilse iki ay ara vermeden oruç tutar; yine mümkün değilse altmış yoksulu doyurarak kefâret öder. 2016 DHBT · 2023 MBSTS
Zıhâr kefâreti Mücâdele sûresi 58/3-4'te düzenlenir; ilk seçenek köle azat etmek, ikincisi iki ay oruçtur. 2017 MBSTS · 2022 DHBT
Nisâ sûresi 4/92, yanlışlıkla mümin öldürmenin kefâretini düzenler: önce mümin bir köle hürriyetine kavuşturulur, buna güç yetmezse kesintisiz iki aylık oruca geçilir. 2017 MBSTS · 2021 ÖABT-İHL
İhramlı kişi süresinden önce tıraş olduğunda, üç gün oruç tutarak, altı yoksulu doyurarak veya bir koyun keserek kefâret verir. 2020 MBSTS · 2024 DHBT
Nâfile orucu bozmak kefâret gerektirmez; Hanefîlere göre kazası vâciptir. 2018 MBSTS
İhramlıyken kara hayvanı avlamanın kefâreti köle azat etmek değildir. 2021 MBSTS
Geleceğe yönelik bağlayıcı yemini bozmak mün'akide yemin kapsamında kefâret doğurur. 2019 ÖABT-DKAB

Miras (ferâiz)

Hala, dayı, teyze gibi ashâb-ı ferâiz ve asabe dışında kalan kan hısımlarına zevi'l-erham denir. Hanefî ve Hanbelî'de mirasçıdır; Mâlikî ve Şâfiî'nin meşhur görüşüne göre beytülmâle kalır. 2023 MBSTS
Payları nasla belirlenmiş mirasçı sınıfına ashâbü'l-ferâiz adı verilir; bu sınıf on bir gruptan meydana gelir. 2016 DHBT
Eş, kız ve baba mirasçıysa: eş 1/8, kız 1/2, baba 1/6 ferâiz payına ek olarak asabe artığı alır. 48.000 TL'de sıralama kız > baba > eş olur. 2024 ÖABT-İHL
Ölen kadının kocası, çocuk varsa 1/4, çocuk yoksa 1/2 alır; koca asabe değil, ashâbü'l-ferâizdendir. 2024 MBSTS
Baba varken dede, oğlun oğlu varken erkek kardeş mirastan düşer; oğlun oğlu ve kız pay alır. 2019 MBSTS
Babası hayatta olan ölüde erkek kardeş asabe olamaz; babanın mirasçılığı hem ferâiz payı hem de asabe sıfatıyla gerçekleşir. 2019 MBSTS
Ana bir kardeşler, kadın-erkek ayırımı yapılmaksızın mirası eşit paylaşır. 2020 DHBT
Anne bulunmasaydı babanın payı artmaz; baba çocukla birlikte 1/6'da kalır. Baba varken dede, oğul varken kardeş de mirastan düşer. 2023 ÖABT-İHL
Oğul varken erkek kardeş mirasçı olamaz; küçük çocuk ve akıl hastası mirasçıdır; ceninin payı doğumdan sonra teslim edilmek üzere bekletilir. 2024 DHBT
Çocukları bulunan ölenin anne ve babası eşit (1/6) pay alır; erkek kardeş babayla eşit pay alamaz, hacbolur; oğullar asabe olarak kalanı paylaşır. 2021 MBSTS
Tereke işlem sırası: techiz-tekfin → borçlar → vasiyet (üçte bir) → miras paylaşımı. Vasiyet, malın yarısını kapsayamaz ve borçtan önce gelmez. 2020 MBSTS
Hisseler toplamı ortak paydadan yüksekse avl/avliyye söz konusudur; paylar toplamı yeni payda kabul edilir. 2022 ÖABT-İHL
Erkek kardeş, ölenin babası bulunursa mirastan pay alamaz; baba, asabelik sırasında kardeşlikten önce gelir. 2019 ÖABT-İHL
Erkek kardeş, kız kardeşi hacbetmez; birlikte ikili-birli asabe olurlar. Asıl hacb örnekleri: oğul torunu, kız ana bir kardeşi, anne nineyi, baba dedeyi düşürür. 2020 ÖABT-İHL
Ölenin erkek kardeşinin bulunması, oğlun oğlunun payında bir değişiklik oluşturmaz; nine, kız, koca ve babanın payı ise başka mirasçıların varlığına göre değişebilir. 2022 MBSTS
Tereke sıralamasında önce borçlar, sonra vasiyet, daha sonra miras taksimi gelir. çıkmış soru
Mirasçılık engelleri: kölelik, mûrisi haksız öldürme, din farkı, aynı anda vefat etme. Temyiz çağına ulaşmamış olmak engel değildir. 2023 ÖABT-İHL

Alım-satım ve çeşitleri

Müsâveme pazarlıklı satıştır; satıcı maliyetini açıklamaz. 2024 DHBT
Murabaha maliyet veya alış fiyatı üzerine kâr eklenen; tevliye ise maliyet üzerinden hiç kâr konmadan yapılan satıştır. 2020 MBSTS · 2022 DHBT
Îne, vadeli ve yüksek bedelle satılan malı satıcının peşin ve daha düşük bedelle geri satın almasıdır. 2018 MBSTS · 2022 MBSTS
Selem, peşin bedelle vadeli mislî mal satımıdır. 2020 MBSTS · 2024 DHBT
İstisnâ, sanatkârla nitelikleri belirlenmiş eser üzerine kurulan üretim/sipariş akdidir. 2024 ÖABT-DKAB
Sarf, para değişimidir; bedellerin peşinliği esastır. 2021 MBSTS
Rüyet muhayyerliği, görmeden alınan malı gördükten sonra geri çevirebilme hakkıdır. 2024 MBSTS
Ayıp muhayyerliğinde satıcının ayıbı biliyor olması şart değildir. 2022 ÖABT-İHL
Bey' bi'l-vefâ, bedel iade edilince malın ilk sahibine geri satılması şartıyla yapılan satıştır. 2020 ÖABT-İHL
Akdin gereğine aykırı şart bağlayıcı değildir; satış geçerli kalır. 2024 MBSTS
Alıcı kızıştırmaya neceş, kamu otoritesinin fiyat belirlemesine narh denir. 2019 MBSTS · 2020 ÖABT-DKAB
Sözsüz mal ve bedel değişimiyle kurulan satışa teâtî denir. 2023 MBSTS

Diğer akitler

Şuf'a hakkı, satılan gayrimenkulde ortak veya bitişik komşunun öncelikle satın alma hakkıdır. 2015 MBSTS · 2017 MBSTS · 2021 MBSTS
Akit ayrımı: bedelsiz kullanım âriyet, bedelli kullanım kira, koruma vedia, mislen iade karzdır. 2014 DHBT · 2019 ÖABT-DKAB · 2020 MBSTS · 2022 DHBT · 2022 MBSTS
Mudârebe, sermaye ile emeğin kâr paylaşımı için birleştiği ortaklıktır; zarar sermayeye aittir, maktû kâr şartı geçersizdir. 2015 MBSTS · 2016 DHBT · 2019 MBSTS · 2019 ÖABT-İHL · 2023 MBSTS
Müzâraa tarla-emek, müsâkāt bağ-bahçe bakımı-sulama ortaklığıdır; ikisi de üründen paylaştırır. 2017 MBSTS · 2021 ÖABT-İHL · 2024 MBSTS
İnân şirketinde eşitlik ve karşılıklı kefalet aranmaz; a'mâl şirketi ise doğrudan emeğin birleştiği ortaklıktır. 2018 MBSTS · 2021 MBSTS · 2022 MBSTS
Kira (icâre) belli bedelle kullanım sağlar, mülkiyeti geçirmez; hibe bedelsiz mülkiyet geçirir; vedia kullanma hakkı vermez. 2021 ÖABT-İHL · 2022 DHBT · 2023 MBSTS
Kurban organizasyonu sözleşmesi genellikle vekâlet ve hibe akitlerini birlikte içerir. 2021 ÖABT-DKAB
Karz, Kur'an'daki "Allah'a güzel borç vermek" ifadesinin hukukî karşılığıdır ve mislî mallarda işler. 2017 MBSTS
Rehin, aynî teminat sağlar, rehin alan izinsiz kullanamaz; rehni veren taraf borcunu ödemeden akdi bozamaz. 2024 MBSTS · 2024 ÖABT-İHL
İrtifak haklarından su alma hakkı şirb, yol geçit hakkı mürurdur. 2016 MBSTS · 2024 ÖABT-DKAB

Ceza hukuku

İspat vasıtaları: Görgüye dayalı beyan şahitlik, "ben yaptım" demek ikrar, Allah adına teyit yemin, parmak izi emare/karine, tapu senedi yazılı belgedir. 2024 MBSTS
Nükûl: Davada tarafın kendisine teklif edilen yeminden kaçınmasıdır; hükme etkisi mezheplere göre değişir. 2020 MBSTS
Had cezaları: Miktarı ve keyfiyeti nas ile sabittir; devlet başkanının, hâkimin veya müçtehidin bunları affetme, düşürme ya da erteleme yetkisi yoktur. 2020 DHBT
Ta'zir cezaları: Nasla belirlenmemiştir; hâkim veya yönetici toplumsal şartlara göre cezayı takdir eder. Kapsamı had ve kısastan geniştir. 2019 MBSTS · 2023 ÖABT-DKAB
Âkile: Kasıt unsuru bulunmayan öldürme ve yaralamalarda diyeti suçlunun yakın çevresinin üstlendiği dayanışma kurumudur. 2019 MBSTS · 2020 MBSTS
Gurre: Ceninin düşürülmesinden doğan malî tazminattır; tam diyetin yirmide biri oranındadır. 2018 DHBT
Kazf: İffetli kimseye zina isnadıdır; cezası seksen sopa ve şahitliğin reddidir. 2019 MBSTS · 2021 MBSTS
Cezanın genelliği: Kanun önünde hiçbir zümreye ayrıcalık tanınmaz; güçlüye de zayıfa da aynı hüküm uygulanır. 2024 MBSTS
Gayr-i mütekavvim mal: Müslüman açısından şarap ve domuz gibi malların mâlen değeri yoktur; kasten telef edilse bile tazmin gerekmez. 2023 MBSTS
Hırsızlık haddinde zaman aşımı: Suçun unsurları arasında sayılmaz; ceza için zaman aşımı şartı aranmaz. 2020 MBSTS

Günümüz fıkıh meseleleri ve fetvalar

Sigorta akdini caiz görmeyenlerin temel gerekçeleri: garar (belirsizlik), kumara benzerlik, güven unsurunun satımı, haksız tazmin. Gayrimüslimlerin icadı bu gerekçeler arasında yer almaz. 2018 ÖABT-DKAB
Organ bağışını bir mal veya menfaat koşuluna bağlamak, bağışın teberru niteliğini bozar ve akdi geçersiz kılar. 2021 MBSTS
Organ naklinde caizlik şartları: zaruret, rıza, ücretsizlik, uzman kanaati ve teknik yeterlilik. Bağışçının dinî kimliği şart değildir. 2016 ÖABT-DKAB

Son güncelleme: 9 Ekim 2026