Yemin ve Kefâretler

Kısaca

Bir tarafta dili alışkanlıkla “vallahi” deyip duran biri, diğer tarafta borcunu ödemediğini bile bile “vallahi ödedim” diye yemin eden biri... İkisi de yemin etti ama sorumlulukları aynı mı? İşte yeminin türünü ve kefâret gerektiren davranışları bilmek bu farkı ortaya koyar. Bu konu, hem yemin çeşitlerini hem de hangi fiile hangi kefâretin gerektiğini öğretir. Sınavlarda toplam 18 soru ile en sık yoklanan fıkıh konularından biridir.

Sınavda en çok sorulanlar

• Yemin çeşitleri üçtür: lağv, gamûs ve mün'akide. 2016 MBSTS · 2018 MBSTS · 2020 MBSTS · 2022 MBSTS
• Yemini bozan kişi, on yoksulu doyurma veya giydirme ya da bir köle azat etme seçeneklerinden birini uygular; bu üçünü de yapamayan kişinin kefareti üç günlük oruçtur. 2017 MBSTS · 2020 DHBT · 2024 MBSTS
• Ramazan orucunu mazeretsiz ve bilerek bozan kişi, önce köle azat eder; bu mümkün değilse iki ay ara vermeden oruç tutar; yine mümkün değilse altmış yoksulu doyurarak kefâret öder. 2016 DHBT · 2023 MBSTS
• Zıhâr kefâreti Mücâdele sûresi 58/3-4'te düzenlenir; ilk seçenek köle azat etmek, ikincisi iki ay oruçtur. 2017 MBSTS · 2022 DHBT
• Nisâ sûresi 4/92, yanlışlıkla mümin öldürmenin kefâretini düzenler: önce mümin bir köle hürriyetine kavuşturulur, buna güç yetmezse kesintisiz iki aylık oruca geçilir. 2017 MBSTS · 2021 ÖABT-İHL
• İhramlı kişi süresinden önce tıraş olduğunda, üç gün oruç tutarak, altı yoksulu doyurarak veya bir koyun keserek kefâret verir. 2020 MBSTS · 2024 DHBT
• Nâfile orucu bozmak kefâret gerektirmez; Hanefîlere göre kazası vâciptir. 2018 MBSTS
• İhramlıyken kara hayvanı avlamanın kefâreti köle azat etmek değildir. 2021 MBSTS
• Geleceğe yönelik bağlayıcı yemini bozmak mün'akide yemin kapsamında kefâret doğurur. 2019 ÖABT-DKAB

Konu anlatımı

1. Kefâret ve yemin kavramları

Kefâret, işlenen bir kusurun veya günahın telafisi için kişinin yerine getirdiği ibadet görünümlü bir yükümlülüktür. Kefâretlerin bir kısmı yalnızca Kur'an'da, bir kısmı ise sünnette veya hem Kur'an hem sünnette belirlenmiştir.

Kavram: Kefâret — Sözlükte "örtmek, gizlemek" anlamındaki küfr kökünden türer. Dinî bir terim olarak, kişinin işlediği kusur ya da günahtan ötürü Allah'tan bağışlanma dilemek amacıyla yerine getirdiği, ceza yönü de bulunan malî veya bedenî ibadettir.

Yemin ise kişinin sözünü Allah'ın adını veya sıfatını anarak güçlendirmesidir. Fıkıhta yemin, sadece sözü teyit eden bir ifade değil, aynı zamanda hukukî sonuçlar doğurabilen bir tasarruftur.

Kavram: Yemin — Sözlükte sağ el, kuvvet ve ant anlamlarına gelir. Dinî bir terim olarak, kişinin bir söz ya da kararını Allah'ın adını veya sıfatını anarak pekiştirmesidir.

Yeminler, yapılış biçimine ve doğurduğu sonuca göre üçe ayrılır. Bu ayrım, sınavların en belirgin başlıklarından biridir.

Püf noktası: Lağv = dil sürçmesi, gamûs = bile bile yalan, mün'akide = geleceğe dair bağlayıcı söz. Lağvda sorumluluk yok, mün'akidede kefâret var, gamûsta ise tövbe şart.

Mâide 5/89'da "Allah, dilinizden bilinçsizce dökülen yeminlerden ötürü sizi hesaba çekmez" buyrulur; bu âyet lağv yemini için kefâret gerekmediğini gösterir (ayrıca bk. Bakara 2/225). Buna karşılık bilerek yapılan yeminlerden sorumluluk doğar.

2. Yemin kefâreti

Mün'akide yemini bozmak, kişiye on fakiri doyurma, on fakiri giydirme veya bir köle azat etme gibi seçeneklerden birini yükler. Bu seçeneklerin hiçbirini yerine getiremeyenler için üç günlük oruç devreye girer. Hüküm Mâide sûresinin 89. âyetine dayanır.

Önemli: Yemin kefâretinin asıl seçenekleri şunlardır: on fakiri doyurmak, on fakiri giydirmek veya bir köle azat etmek. Bunların hiçbirine imkân bulamayan kişi için kefaret üç gün oruca dönüşür. 2017 MBSTS · 2020 DHBT · 2024 MBSTS

Yemin kefâretinde dikkat edilecek nokta, "fidye vermek" gibi bir seçeneğin bulunmamasıdır. Ayrıca umre yapmak da hiçbir kefâret türünün parçası değildir. 2016 MBSTS · 2024 MBSTS

Dikkat: Yemin kefâretinde fakir sayısı on, oruç süresi ise üç gündür. Bu sayılar, oruç bozma kefâretindeki 60 fakir ve iki ay oruçla karıştırılmamalıdır. 2017 MBSTS

Yemin kefâretinin ödenmesi yeminin bozulmasından sonra gerekir. Hanefî mezhebine göre unutarak veya baskı altında yemini bozan kişiye de kefâret lâzım gelir. Yemin kefâreti için belirli bir vakit yoktur; bozduktan sonra ilk fırsatta ödenmesi uygundur.

Yeminini bozan kişi, eğer bir daha aynı konuda yemin edip tekrar bozarsa, her bozulan yemin için ayrı kefâret gerekir. Yalnız aynı konuda kefâret ödemeden birkaç kez yemin edip hepsini bozarsa bir kefâret yeterli olur.

3. Ramazan orucunu bozma kefâreti

Ramazan orucunu eda ederken, mazeretsiz ve bilerek orucunu bozan kimse ağır bir kusur işlemiş sayılır. Bu kişi için önce köle azat edilir; buna güç yetmezse ara vermeden iki ay oruç tutulur; yine güç yetmezse altmış yoksul sabahlı akşamlı doyurulur.

Önemli: Hanefî mezhebine göre ramazan orucunu kasten bozan kişi için sıralı kefâret şöyledir: önce köle azat eder; bu olmazsa iki ay ara vermeden oruç tutar; o da olmazsa altmış yoksulu doyurur. 2016 DHBT · 2023 MBSTS

Oruç kefâretinde iki ay orucun ara verilmeden tutulması şarttır. Hayız hâli yalnız kadınlara mahsustur; bu hâl iki aylık orucun ara verilmeden tutulması şartını bozmaz. Hayız bittikten sonra oruca kalınan yerden devam edilir. Hastalık veya yolculuk sebebiyle ara verilirse Hanefî mezhebine göre iki ay oruca yeniden başlamak gerekir.

Şâfiî mezhebinde ramazan orucunu yeme içme ile bozmak kefâret gerektirmez; bu mezhebe göre kefâret yalnız cinsel birleşme ile bozulduğunda söz konusu olur.

Dikkat: Nâfile bir orucu bozmak kefâret gerektirmez. Örneğin Şevval ayında tutulan nâfile orucu bozan kişiye Hanefîlere göre yalnız kaza gerekir. 2018 MBSTS

4. Zıhâr kefâreti

Zıhâr, kocanın eşini annesine veya nikâhı ebediyen haram olan bir yakınına benzetmesidir. İslâm, câhiliye döneminde bir boşama sayılan bu davranışı boşama olmaktan çıkarmış, ağır bir kefâretle eşlerin bir araya gelmesine imkân tanımıştır.

Kavram: Zıhâr — Sözlükte "sırt" anlamına gelen zahr kelimesinden türemiştir. Terim olarak kocanın, karısını kendisine ebediyen haram olan bir kadının sırtı, karnı gibi bir uzvuna benzetmesidir.

Zıhâr ve kefâreti Mücâdele sûresinin 3-4. âyetlerinde düzenlenmiştir. Buna göre zıhâr yapan kişi eşine temas etmeden önce bir köle azat eder. Bu imkâna sahip olmayanlar, ara vermeden iki ay oruç tutar. Buna da güç yetiremeyenler altmış yoksulu doyurarak kefâret eder. 2017 MBSTS · 2022 DHBT

Önemli: Zıhâr kefâretinde sıralama şu şekildedir: önce köle azat edilir; bu mümkün değilse iki ay kesintisiz oruç tutulur; o da mümkün değilse altmış yoksul doyurulur. 2016 DHBT · 2022 DHBT

Zıhâr yapan kimse kefâretini ödemeden eşiyle cinsel birleşmede bulunamaz. Kefâret, zıhâr sözünün hemen ardından değil, eşine dönme kararı verdiğinde gerekli hâle gelir.

5. Hata ile adam öldürme kefâreti

Yanlışlıkla bir mümini öldüren kimseye diyet ve kefâret birlikte gerekir. Nisâ sûresinin 92. âyeti bu kefâreti açıkça düzenlemiştir. Kefâret, mümin bir köle azat etmektir. Bu imkâna sahip olmayan kimse, iki aylık orucu ara vermeksizin tutar.

Önemli: Hata ile mümin öldürmenin kefâreti iki yolla yerine getirilir: inanan bir köle azat edilir; bu imkân yoksa kişi iki ay ara vermeden oruç tutar. Bu kefârette fakir doyurma ve kurban seçeneği yoktur. 2017 MBSTS · 2021 ÖABT-İHL

Öldürme kefâretinde diyet, ölenin ailesine verilir. Ölenin ailesi diyeti bağışlarsa diyet düşer; ancak kefâret düşmez. Hanefî mezhebine göre kefâret yalnız hataen öldürmede gerekirken fakihlerin çoğunluğu kasten öldürmede de kefâreti gerekli görür.

Dikkat: Hata ile öldürme kefâretinde köle azat etmek ilk seçenektir ve kölenin mümin olması şarttır. Zıhâr ve oruç kefâretinde ise âzât edilecek köle için böyle bir kayıt aranmaz. 2021 ÖABT-İHL

6. Hacda tıraş olma kefâreti

İhrama giren kişi için süresi gelmeden tıraş olmak yasaktır. Ancak hastalık veya başında bir rahatsızlık bulunması gibi bir mazeretle tıraş olmak zorunda kalırsa kefâret gerekir. Bakara sûresinin 196. âyeti bu kişiye oruç, sadaka ya da kurbandan biriyle telafi yolunu açar. Peygamber Efendimiz, bu fidyenin üç gün oruç tutarak, altı yoksulu doyurarak ya da bir koyun keserek ödeneceğini belirtmiştir. 2024 DHBT

Önemli: Hacda tıraş kefâreti üç yoldan biriyle ödenebilir: üç gün oruç tutmak, altı yoksulu doyurmak veya bir koyun kesmek. Bu yollar arasında sıraya uyma zorunluluğu yoktur. 2020 MBSTS

Hacda tıraş kefâretinde köle azat etme seçeneği bulunmaz. Bu yönüyle yemin, zıhâr, oruç bozma ve hata ile öldürme kefâretlerinden ayrılır. 2020 MBSTS

Not: Hacda tıraş kefâretinin kaynağı hem Kur'an hem sünnettir. Oruç bozma kefâretinin kaynağı ise sünnettir. 2020 MBSTS

7. Diğer kefâret uygulamaları

İhramlıyken kara hayvanı avlamak da bir cinayettir ve ceza gerektirir. Ancak bu ceza köle azat etme şeklinde değildir. Avlanan hayvanın benzeri veya kıymeti üzerinden bedel ödenir, Harem bölgesinde kurban kesilir veya fakirlere sadaka verilir. 2021 MBSTS

Hayızlı kadınla cinsel münasebette bulunmak da haramdır. Bazı âlimlere göre bu fiilin kefâreti, hayızın ilk günlerinde bir dinar, kanamanın azaldığı dönemde yarım dinar altın tasadduk etmektir.

Kefâretlerin hangi fiillerde köle azat etmeyi ilk seçenek olarak sunduğunu topluca görmek ezberi kolaylaştırır.

Püf noktası: "İki ay oruç" ifadesi üç kefârette geçer: oruç bozma, zıhâr ve hata ile öldürme. "Üç gün oruç" ise yemin ve hacda tıraş kefâretlerinde vardır.

Karıştırılanlar

• Lağv – Gamûs – Mün'akide: Lağv, yanlışlıkla veya alışkanlıkla edilen yemindir ve kefâret gerektirmez. Gamûs, kişinin kasten yalan söylediği yemindir; asıl çözüm tövbedir. Mün'akide ise geleceğe dair bağlayıcı yemindir ve bozulursa kefâret gerekir.
• Zıhâr – Îlâ – Liân: Zıhâr eşi anneye benzetmektir; kefâretle evlilik sürebilir. Îlâ dört ay eşe yaklaşmamaya yemindir; süre bitiminde boşama gerçekleşir. Liân ise zina isnadına bağlı hâkim huzurunda karşılıklı yeminleşmedir.
• Hacda tıraş – İhramlıyken avlanma: Tıraş kefâreti, üç gün oruç tutma, altı yoksulu doyurma ya da kurban kesme biçiminde yerine getirilir. İhramlıyken kara hayvanı avlamada ise avın benzeri veya kıymeti üzerinden bedel gerekir; köle azat edilmez.
• Oruç bozma kefâreti – Nâfile orucu bozma: Ramazan orucunu bilerek bozmak ağır kefâret doğurur. Nâfile orucu bozmak ise kefâret doğurmaz; yalnız kaza gerekir.
• Hata ile öldürme – Kasten öldürme: Hanefîlere göre kefâret yalnız hataen öldürmede gerekir. Fakihlerin çoğunluğu kasten öldürmede de kefâreti kabul eder.

Kendini yokla

2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı

Son güncelleme: 9 Ekim 2026