Tefsir: 5 dakikada tekrar
Her konuda sınavda en çok sorulan bilgiler tek sayfada. Sınavdan önceki gün ya da yolda hızlı tekrar için; konu adına dokununca ayrıntılı anlatım açılır.
Vahiy, Kur'an'ın cem'i ve tertibi
- Vahyin dinî terminolojideki anlamıyla (peygamberlere iletilen ilahî bildirim) kullanıldığı ayet: Enbiyâ 21/73. Diğer şıklar ilham, emir veya melek/havari gibi sözlük anlamlıdır. 2020 DHBT
- Ebû Bekir döneminde derleme, Osman döneminde çoğaltma: cem ve istinsah. 2014 DHBT
- Zeyd b. Sâbit'in seçilme nitelikleri arasında olmayan: ilk Müslümanlardan olması. 2015 ÖABT-DKAB
- Azerbaycan-Ermenistan seferindeki kıraat anlaşmazlığı üzerine alınan önlem: Kur'an'ın çoğaltılıp merkezlere gönderilmesi. 2016 ÖABT-DKAB
- Basra valisi Ziyâd'ın isteğiyle Ebü'l-Esved ed-Düelî'nin yaptığı iş: harekeleme. 2024 DHBT
- Kitâbü's-Seb'a'da yedi kıraati belirleyen âlim: İbn Mücâhid. 2020 DHBT
- Kur'an'ın isim ve sıfatları arasında yer almayan: Mesânî. 2014 DHBT
- Âlimlerin tevkifî olduğunda ittifak ettiği: yalnız ayetlerin tertibi. 2014 DHBT · 2016 DHBT · 2018 DHBT
- Ayet sayısı farkının sebepleri: ayet sonlarının belirlenmesi, besmelenin ve huruf-ı mukattaanın ayet sayılıp sayılmaması (nesih sebep değildir). 2022 MBSTS
- Bakara 2/282'nin adı: Müdâyene (Âyetü'd-Deyn). 2017 MBSTS
- Cüzün dörtte biri (beş sayfa): hizip. 2013 ÖABT-DKAB
- Ayet sonunda durmayıp bağlayarak okuma: vasl. 2024 ÖABT-DKAB
- Mutaffifîn adının kaynağı ölçü-tartıda hile yapanlardır; ganimet konusu değildir (ganimet = Enfâl). 2013 ÖABT-DKAB
- Kur'an'da adı geçen suhuf sahipleri: İbrahim ve Musa. 2022 MBSTS
Tefsirin tanımı, doğuşu ve ilk dönemi
- Abdullah b. Mesud'un ilim merkezi yaptığı şehir: Kûfe. 2020 ÖABT-İHL
- Tefsir kitaplarına Hz. Peygamber ve sahabe döneminde olmayan bilgilerin girme nedenlerinden olmayan: müfessir yorumlarını ayetlerle eşdeğer saymak. 2018 DHBT
- Hz. Peygamber'in yöntemi: ayetleri okuyup gerektiğinde açıklamak ve sorulunca izah etmek (nüzul sırasına göre tefsir etmek değil). 2020 DHBT
- Enam 6/82'deki "zulüm"ün Lokman 31/13 ile açıklanması: Kur'an'ın Kur'an ile tefsiri. 2015 MBSTS
- Müfessirlerin Arap dili, ehl-i kitap ve merfû-mevkûf rivayet kullanması; tâbiûn kavilleri anılmamıştır. 2019 ÖABT-İHL
- Sahabeye verilen önemin sebebi olmayanlar: ilmî faaliyetlerinin merkezine tefsiri koymaları ve tefsirde ittifak etmeleri. 2019 MBSTS · 2021 ÖABT-DKAB
- Rey ve yoruma az başvurulan, ihtiyaç oldukça açıklama yapılan, yabancı kültür etkisi az olan dönem: sahabe. 2020 ÖABT-DKAB
- Tercümânü'l-Kur'an, Hz. Peygamber'in duasına mazhar, Mücâhid ve İkrime'nin hocası: İbn Abbas. 2020 MBSTS
- Irak ekolü temsilcisi olmayan: Übey b. Ka'b (Medine). 2022 DHBT
- Mekke-Medine-Kûfe sırasıyla: İbn Abbas – Übey b. Ka'b – İbn Mesud. 2023 MBSTS
- Irak ekolünün ayırt edici özelliği: rey ve içtihada geniş yer vermesi. 2018 MBSTS · 2023 ÖABT-İHL
- Tâbiûn dönemi özelliği olmayan: dirayet-rivayet ayrımının belirginleşmesi (bu, tedvin dönemindedir). 2014 DHBT
- Tedvin dönemi müfessiri olmayan: Kadı Beyzâvî (VII./XIII. yy.). 2018 DHBT
- Mukâtil b. Süleyman için söylenemeyecek: sahih rivayetleri senediyle verdiği. 2024 ÖABT-İHL
- Tefsir ve te'vil ayrımı, "Te'vîlâtü'l-Kur'ân" ve "Kitâbü't-Tevhîd": Mâtürîdî. 2018 DHBT
- Kur'an ilimlerine dair ilk kapsamlı eser: Zerkeşî, el-Burhân. 2022 DHBT
- Hz. Peygamber'in açıklamalarında geçmeyen ilim: Garibü'l-Kur'an. 2020 DHBT
- Müfessirin bilmesi gereken ilimlerden geçmeyen: Aksamü'l-Kur'an. 2020 MBSTS · 2022 ÖABT-DKAB
- Sahabenin tefsirde ihtilaf nedeni olmayan: Hz. Peygamber'e bağlılık derecesi. 2016 MBSTS
Rivayet ve dirayet tefsiri, İsrailiyat
- Rivayet tefsirlerinin rivayetleri senet ve muhteva bakımından değerlendirmesi, onların dirayet yönünü de taşıdığını gösterir. 2014 DHBT
- Dirayet tefsirlerine yöneltilen eleştiriler arasında olmayan: İsrailiyata yer vermek (bu rivayet tefsirinin eleştirisidir). 2019 ÖABT-İHL
- Kur'an'ı bağlamı, nüzul ortamı ve şahitlerinin görüşleriyle tefsir etmeyi savunan: rivayet. 2021 ÖABT-DKAB
- Dirayet tefsirinin ortaya çıkış sebebi olmayan: Kur'an'ı günlük tartışmalardan uzak tutma isteği. 2024 ÖABT-İHL
- Rey ve içtihada yer verilen tefsir: dirayet. 2014 DHBT
- Rivayet tefsiri örneği: Süyûtî, ed-Dürrü'l-Mensûr. 2013 ÖABT-DKAB
- Taberî, Câmiu'l-Beyân: kıraat, Arap şiiri ve fıkhî tahlil var, İsrailiyattan uzak durmamıştır (I, III, IV). 2016 MBSTS · 2022 ÖABT-DKAB · 2023 MBSTS
- Mâtürîdî, Te'vîlât: dirayet türüdür, Kur'an'ın tamamını tefsir eder (yalnız ahkâm ayetlerini değil) ve gaybî (duyu ötesi) konulardaki ifadelerde mecaza başvurur (ör. kürsî = ilim ve kudret). 2016 DHBT
- Endülüslü müfessir: İbn Cüzey el-Gırnâtî. 2022 ÖABT-İHL
- Mefâtîhu'l-Gayb: Fahreddin Râzî. 2020 ÖABT-DKAB
- Beyzâvî'nin özetlediği/etkilendiği eser: Zemahşerî, el-Keşşâf. 2020 ÖABT-DKAB · 2023 ÖABT-DKAB
- Dil kuralları, belagat, mantık ve kıyasla yapılan dirayet tefsiri: el-Keşşâf. 2017 MBSTS
- İrşâdü'l-Akli's-Selîm: Ebüssuûd Efendi; ed-Dürrü'l-Mensûr: Süyûtî; Hak Dini Kur'an Dili: Elmalılı Hamdi Yazır (Hamîdullah değil). 2019 MBSTS · 2023 MBSTS
- Maveraünnehir'de gulât fırkalara karşı Sünnî akideyi destekleyen, Keşşâf'ı eleştirerek kullanan, Beyzâvî'ye benzeyen eser: Nesefî, Medârikü't-Tenzîl. 2024 ÖABT-DKAB
- Rivayet tefsirine yöneltilen eleştiriler: uydurma rivayetler ve İsrailiyat (Cahiliye şiiri değil). 2023 ÖABT-DKAB
- Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm: İbn Kesîr. 2018 DHBT
- Kıssa ayrıntılarına duyulan merak, tefsire İsrailiyatın girmesinin temelidir. 2015 MBSTS · 2016 DHBT · 2016 MBSTS
- Müslüman olmuş Yemenli Yahudi bilgin, Hz. Peygamber'i görmeyen ve İsrailiyatla anılan kişi: Ka'bü'l-Ahbâr. 2020 DHBT
- Kitab-ı Mukaddes'teki Havva'nın kaburga kemiğinden yaratılması anlatısıyla tefsir: İsrailiyat. 2020 MBSTS
- İsrailiyatın girişinin sebebi olmayan: İslam'ı Yahudilik ve Hristiyanlıktan üstün gösterme çabası. 2016 DHBT
Klasik tefsir türleri
- Sûfilerin keşif ve ilhamla ulaştığı bilgi, tevil türlerinden irfânî tevil kapsamındadır. 2023 ÖABT-İHL
- Fıkhî tefsirin en çok yoğunlaştığı sûre: Mâide (ahkâm âyetleri bol). Mülk, ahkâm tefsirlerinin yoğunlaştığı sûrelere örnek değildir. 2020 MBSTS · 2022 MBSTS
- Fıkhî (ahkâm) tefsir yazan müfessir: Ebû Bekir el-Cessâs. Mahallî, Ferrâ, Nesefî ve Ebû Hayyân bu türde değildir. 2015 MBSTS
- Keşşâf için söylenemeyen: "İsrâiliyat türü bilgilere sıkça yer verilmiştir." Keşşâf bunu az yapar. 2018 MBSTS
- Aklî değerlendirmeli, mezhebî, lugavî yönü güçlü ve Beyzâvî'nin kaynağı olan eser: Zemahşerî'nin el-Keşşâf'ı. 2023 MBSTS
- Yanlış eşleştirme: Tabersî'nin Mecmeu'l-Beyân'ı – Mâtürîdî. Tabersî Şiîdir. 2021 ÖABT-İHL
- Elmalılı'nın Hak Dini Kur'an Dili'nde söylenemeyen: mezhebî tefsir görünümünde olması. 2017 ÖABT-DKAB
- Şia tefsirleri arasında olmayan: Beyzâvî'nin Envârü't-Tenzîl'i (Sünnî-Eş'arî). 2021 MBSTS
- Şia'ya dayanıp Mu'tezile'ye yakın duran, Mecmeu'l-Beyân yazarı: Tabersî. 2024 ÖABT-İHL
- Ettafeyyiş'in Himyânü'z-Zâd'ı: imanı ameli içine alan, büyük günahkârı ebedî cehennemlik sayan görüşler nedeniyle mezhebî tefsir (İbâdî). 2016 DHBT
- Mâide 5/67'yi Hz. Ali'nin imametine yorumlayan eser: mezhebî tefsir. 2021 ÖABT-DKAB
- Allah'ın zatından ayrı ezelî sıfat olmadığı, Kur'an'ın mahlûk olduğu gibi yorumlar: mezhebî (Mu'tezile). 2022 DHBT
- Hidayet + fennî nazariye + bâtınî mana + ibadet kuralı verilen parçada mezhebî tefsire dair bilgi yoktur. 2018 ÖABT-DKAB
- Ebü'l-Leys es-Semerkandî'nin tefsirinde işaret edilmeyen yön soruldu; beklenen cevap işarîdir. Gerekçe: Semerkandî ariflerin sözlerini aktarır, ama ayetlerin zahirinin ötesinde gizli anlam çıkarmaz. Parçada ilmî tefsire dair bir şey de geçmediği için soru tartışmaya açıktır. 2024 MBSTS
- "Âyetlerin bâtınî anlamı vardır, ilk muhataplar anlamadı" düşüncesi işarî tefsirin doğuşuna kaynaklık etmiştir. 2015 ÖABT-DKAB · 2019 ÖABT-İHL
- Nûr 35 gibi âyetlerde zahirin ardında derin anlam arayan yaklaşım: işarî. 2022 ÖABT-İHL
- Tûr/Tuvâ vadisinde "iki dünya sevgisinin atılması", zekât sekiz sınıfı = sekiz organ: işarî yöntem. çıkmış soru
- İşarî tefsirin kabul şartları: zahirle uyum (I) ve destekleyen nas (IV); vecd hâli ve tüm sûfîlerin birleşmesi şart değildir. 2024 MBSTS
- Mukattaa harflerine "elif = ilâhî telif, lâm = lütuf, mîm = mecd" yorumu ve Zerkeşî'nin "bunlar tefsir değil, duygudur" itirazı: işarî tefsir. 2019 MBSTS
- Zekât gibi namazın da yılda bir kılınması, orucun susmak olması: bâtınî anlayış. 2024 DHBT
- Sülemî'nin Hakâiku't-Tefsîr'i işarî tefsirin ilk örnekleri arasındadır. 2018 DHBT
- Cahiliye şiirinin en çok kullanıldığı tür: lugavî tefsir. 2021 MBSTS
- "Re'y ile tefsir eden cehennemdeki yerine hazırlansın" sözünü delil alanın eleştirmesi beklenmeyen tür: lugavî. 2016 ÖABT-DKAB
- Arapların dili kaybetmesi, lafız delaletini öne çıkaran eserleri doğurdu: lugavî tefsir. 2023 ÖABT-İHL
- Dilbilimsel tahlil, ilmî tefsir, kelâm (Ehl-i sünnet savunusu) ve zühd-takvâ vurgusu olan müfessirde felsefî yön yoktur. 2023 ÖABT-DKAB
Modern tefsir
- Toplumsal sorunlar, hidayet, İsrâiliyat ve mezhep karşıtlığı olmayan tefsir: Seyyid Kutub, Fî Zılâli'l-Kur'ân (içtimaî çizgi). 2022 DHBT
- Tercemetü't-Tibyân fî Tefsîri'l-Kur'ân'ın yazarı: Ayıntâbî Mehmed Efendi. 2014 DHBT
- Müslümanların sorununu Kur'an'dan uzaklaşmada gören, toplumsal çözüm öneren tefsir: Reşid Rıza, Tefsîrü'l-Menâr. 2020 ÖABT-İHL · 2021 MBSTS
- Çağdaş dönemde doğan ekoller: içtimaî ve konulu (mevzuî); lugavî, işarî, mezhebî klasik dönemdendir. 2016 DHBT
- Şefaat gibi bir konuyu Kur'an'da bütüncül ve sistematik inceleyen tür: mevzuî. 2022 ÖABT-DKAB
- Abduh ve Reşid Rıza'nın temsil ettiği ekol: içtimaî (ıslahçı). 2014 ÖABT-DKAB · 2015 MBSTS
- Modern türlerin ortak ilkelerinden olmayan: Kur'an'ın bâtınî yönünü öne çıkarmak. 2024 MBSTS
- "Gereksiz dilsel izahlar ve rivayetlerle tefsir edildi, yeni problemlere çözüm üretilmeli" diyen: içtimaî. 2021 ÖABT-İHL
- İçtimaî tefsirle ilgili söylenemeyen: ahkâm âyetlerine ağırlık verme. 2024 DHBT
- Filolojik, rivayet, fen bilimleri ve ahkâm kaynaklarını kullanan öğretmen için içtimaî eser kullandığı söylenemez. 2024 ÖABT-DKAB
- Rivayet, dirayet, lugavî ve işarî yöntemler anlatılıp içtimaî anılmayan parçada cevap içtimaî. 2020 MBSTS
- Şâtıbî'nin "Kur'an'a bütün ilimleri yükleyenler sınırı aştı" eleştirisi ilmî tefsire yöneliktir. 2020 ÖABT-DKAB
- İnfitâr 6-8'i anatomi ayrıntılarıyla açıklayan eser: ilmî tefsir. 2022 MBSTS
- Kur'an'ı nüzul dönemine bakarak ilkeleri çıkarıp bugüne uygulayan tarihselci düşünür: Fazlur Rahman. 2024 ÖABT-İHL
- Kur'ân-ı Kerim'in Türkçe Meâl-i Âlisi ve Tefsiri yazarı, fıkıhçı Diyanet başkanı: Ömer Nasuhi Bilmen. 2019 ÖABT-İHL
- Elmalılı'nın eseri Hak Dini Kur'an Dili'nde mezhebî görünüm yoktur; dirayet ağır basar.
- Hidayet vurgulu, mezhebî kaygısız, İsrâiliyatsız tefsir. 2022 DHBT
- Dönem ayrımı: hicrî 2-5. asır tefsirlerinde içtimaî yoktur. 2022 ÖABT-İHL
Esbâb-ı nüzul, Mekkî–Medenî, siyak–sibak
- Ayetlerin iniş zamanı/mekânına göre kavramlar: hadarî, seferî, leylî, nehârî, şitâî, sayfî, Mekkî, Medenî; mecâzî bu tasnifte yer almaz. Benzer soruda "ardî–semâî" ikilisinden söz edilmemiştir. 2014 ÖABT-DKAB · 2022 DHBT
- Hıristiyanlarla mübahele teklifi ve cizyeyi kabul: Necran heyeti (Âl-i İmrân 3/61). 2016 MBSTS
- Mekkî olduğu söylenemeyen sure: Nasr (İhlâs, Asr, Kâfirûn, Tekâsür Mekkî sayılır). 2015 MBSTS
- Mekkî surelerin özelliği olmayan: ibadetlere dair ayrıntılı hükümler (bunlar Medenî özelliktir). 2014 DHBT
- Kevser'in nüzûl sebebindeki "soyu kesik" diyen kişi: Âs b. Vâil. 2016 DHBT
- Gazve–sure eşleşmesinde yanlış: Uhud–Bakara (Uhud: Âl-i İmrân). 2014 ÖABT-DKAB
- Hudeybiye sonrası Mekke'den kaçan kadınların iadesi: Mümtehine (60/10). 2024 MBSTS
- Ayetin önceki ve sonraki ayetlerle anlam bütünlüğü: siyak (ve sibak); Bakara 2/78'deki "ümmîler" ve kâfir kelimesinin farklı anlamları buna örnektir. 2013 ÖABT-DKAB · 2015 ÖABT-DKAB · 2018 MBSTS
- Tâbiûn, sebeb-i nüzûl konusunda sahabe rivayetini merkeze alır, kendi reyiyle yorum yapmaktan kaçınır. 2022 MBSTS
- Âl-i İmrân 3/144'ün nüzûl sebebi: Uhud'da Hz. Peygamber'in yaralanması/öldü haberi. 2015 MBSTS
- Mescid-i dırâr (Tevbe 9/107-108) ve Bakara 219, Ahzâb 53, Tebbet gibi ayetlerin anlaşılması: esbâb-ı nüzûl. 2013 ÖABT-DKAB · 2021 ÖABT-İHL · 2024 DHBT
- Fazlurrahman'ın ilk aşamasında en çok gereken ilim: sebeb-i nüzûl (ayeti sosyokültürel bağlamında anlamak). 2024 MBSTS
- Sebeb-i nüzûlün faydası olmayan: hükmü nüzûl sebebiyle sınırlamak. 2016 DHBT
- Sebeb rivayetinin sahihliği ölçütü olmayan: rivayetin esbâb kitaplarında yer alması. 2020 ÖABT-İHL
- Müşkil ayetleri anlamada "sonra inenin öncekileri tümüyle geçersiz kıldığı" varsayımına başvurulmaz. 2014 ÖABT-DKAB
- İşârî tefsir en az esbâb-ı nüzûldan yararlanır. 2024 ÖABT-DKAB
- Faiz ve içki gibi yasakların aşama aşama gelmesi: tedric; Hz. Âişe'nin sözü teşrî ve tedrice işaret eder. 2014 DHBT · 2023 MBSTS
- Kur'an'ı bütünlüğü ve nüzûl ortamı içinde okuyan, mezhebî/ilmî tefsir yöntemlerini öncelemez. 2023 ÖABT-İHL
- Sure başlarındaki heca harfleri, garîb, vücûh, müşkil ayrı ilimlerdir; esbâb-ı nüzûl bu parçada anılmamıştır. 2022 DHBT
Nâsih ve mensûh
- Bakara 2/106 ("bir ayeti neshedersek veya unutturursak...") nâsih ve mensûh ilminin dayanağıdır. 2017 MBSTS
- Âlimlerin neshin geçerli olduğunda ittifak ettiği alan: önceki şeriatların hükümleri (Kur'an'ın önceki şeriatları kaldırması). 2021 MBSTS
- Nesh şartları: iki hüküm arasında uzlaştırılamayan çelişki ve nâsihin sonra inmesi (kesin bilgi); "iyilik–kötülük vasfı taşıması" ve "itikadî konularda olması" şart değildir. 2016 MBSTS · 2019 ÖABT-DKAB
- Ölçütler: çelişki, tarih sırası (kesin bilgi), Hz. Peygamber veya sahabeden sağlam haber, neshe konu nassın şer'î hüküm olması, nâsihin mensûhla eşit veya üstün seviyede olması; "itikadî konulara ait olması" ve "zorluğu ortadan kaldırması" ölçüt değildir. 2016 MBSTS · 2020 DHBT
- Mücâdele 58/12 (sadaka) → 58/13 ile hükmün değişmesi örneği neshtir. 2022 ÖABT-İHL
Muhkem–müteşabih, müşkil ve hurûf-ı mukattaa
- Maturidî âlimlerin "yed = kudret" gibi haberî sıfat yaklaşımı: te'vil. 2015 ÖABT-DKAB
- Tevile karşı çıkılıp hakiki anlamda bırakılan, mecaz/teşbihe düşme riski taşıyan kelime: istivâ. 2017 ÖABT-DKAB
- Ruh, sûr, dâbbetü'l-arz gibi mahiyeti bilinemeyen ifadeler: müteşâbihü'l-Kur'an. 2024 ÖABT-DKAB
- "İstivâ mâlûm, keyfiyeti meçhûl..." ve yorumun yapılmaması: müteşâbih (Mâlik b. Enes sözü). 2015 MBSTS
- Selef âlimleri müteşâbih ayetlerin yorumlanmasından uzak durur. 2022 MBSTS
- Kadı Abdülcebbâr'ın Müteşâbihü'l-Kur'ân'ında müteşâbihlerden kaçınılmaz, akılcı yorum yapılır. 2024 MBSTS
- Hurûf-ı mukattaa için ileri sürülenler: sure adı, yemin, Allah'ın isim/sıfatları, dikkat çekme, meydana ilişkin tahaddi; Ehl-i kitapla ilgili mesaj içerir ve kıyamet zamanını bildirir görüşleri yoktur. 2019 ÖABT-İHL · 2021 ÖABT-İHL
- Fahreddin Râzî'nin "ilim denizinden azar azar verilir" sözü: hurûf-ı mukattaa. 2020 DHBT
- Hz. Ebû Bekir'in "her kitabın sırrı vardır, Kur'an'ın sırrı sure başlarındaki harflerdir" sözü: heca harfleri. 2024 MBSTS
- Müşkilü'l-Kur'an'ın tanımı: ilk bakışta çelişkili görünen ayetler; insanın yaratıldığı madde, hesap/sorgu ayetleri, ruh kabzı örnekleri. 2016 MBSTS · 2018 MBSTS · 2019 ÖABT-DKAB · 2021 ÖABT-İHL · 2022 DHBT · 2023 ÖABT-İHL
- İddet ayetleri (Bakara 234–240) için başvurulan ilimler: müşkilü'l-Kur'an ve nâsih–mensûh. 2018 DHBT
- Müşkilü'l-Kur'an'ın yararlandığı ilimler: nâsih–mensûh, tevîlât, sebeb-i nüzûl, vücûh–nezâir; fezâilü'l-Kur'an değil. 2024 ÖABT-İHL
- Müşkil gerekçelerinden olmayan: tekit edatlarının birbirinin yerine kullanılması. 2023 ÖABT-İHL
Mücmel–mübeyyen, âm–hâs ve delalet
- Lafız–anlam ilişkisini inceleyen ilimler: hakikat–mecaz, vücuh–nezâir, mücmel–mübeyyen, mutlak–mukayyed. Nâsih–mensûh bu grupta değildir (hüküm tarihiyle ilgilidir). 2014 DHBT
- Birden çok anlama gelen ya da kapalı kalan lafzın bir ayet, hadis veya âlim açıklamasıyla netleşmesi: mücmel–mübeyyen (kurû', salât, Bakara 187'deki iplik, heluân, Enfâl 48'deki "görmediğiniz şeyler"). 2016 DHBT · 2018 MBSTS · 2020 ÖABT-İHL · 2021 ÖABT-İHL · 2022 MBSTS
- Namaz emrinin kılınış ayrıntısını Hz. Peygamber'in uygulamasıyla açıklanması: mücmelin tebyini; açıklayıcı unsura mübeyyin denir. 2024 DHBT
- "Namazlara, özellikle orta namaza devam edin" (Bakara 2/238) ayetinde orta namazın ikindi olduğunun bildirilmesi: soruda müphemin tafsili (kimlik belirsizliği) olarak sorulmuştur. 2021 ÖABT-İHL
- "Kolayınıza geleni okuyun" (Müzzemmil 73/20) ayetinin "Fâtiha'sız namaz olmaz" hadisiyle sınırlanması: mutlakın takyidi. 2022 MBSTS
- Kefâret orucunda İbn Mesud mushafındaki "mütetâbiât" (peş peşe) kaydını Ebû Hanîfe'nin esas alması: takyid. 2018 ÖABT-DKAB
- Nisâ 4/54'teki "insanlar" kelimesinin kimleri kapsadığı tartışması: umum–husus (âm–hâs). 2018 DHBT
- Neshi kabul etmeyen Ebû Müslim el-İsfahânî'nin açıklama yolu: tahsis (genel hükmün sonraki bir nasla daraltılması). 2024 ÖABT-İHL
- Tefsirde görüş ayrılığı sebepleri arasında ıtlak–takyid, umum–husus, nesh/muhkem ihtimali ve vücuh–nezâir vardır; tedvin–tasnif ayrımı sebep değildir. 2019 ÖABT-DKAB
- İsrâ 17/23'te "öf deme" denilmesinden "dövme" yasağının çıkarılması: lafzın kendisi değil, sözün anlamından çıkarılan mefhum (muvâfakat). 2014 DHBT
- "Arşa istivâ" ifadesinin oturmak gibi zâhirî anlamda alınmayıp yorumlanması: soruda mecâzü'l-Kur'ân olarak sorulmuştur. 2018 ÖABT-DKAB
Vücûh–nezâir, garîb ve mübhemât
- Aynı kelimenin farklı ayetlerde farklı anlamlara gelmesi (salât, tağut, hüdâ, af, dalâlet): vücûh. 2016 DHBT · 2016 ÖABT-DKAB · 2020 ÖABT-DKAB · 2023 MBSTS · 2023 ÖABT-İHL
- Farklı kelimelerin aynı şeyi anlatması (cehennem için nâr, sakar, cahîm, hutame; cennet için naîm, firdevs, adn; yaratma için halaka, bed'e, ce'ale, ens'e'e): nezâir. 2015 MBSTS · 2019 ÖABT-DKAB · 2021 MBSTS · 2022 ÖABT-İHL
- Nezâirin gerekçesi: aynı konunun farklı özelliklerini ortaya koymak. 2021 MBSTS
- Vücuhta örnek olmayan kelime: Kevser (tek anlam); hüdâ örneği kapsamında olmayan kelime: cehennem. 2016 ÖABT-DKAB · 2020 ÖABT-DKAB
- Lafz-ı müşterek örneği: salât. 2014 ÖABT-DKAB
- Hz. Ali'nin Hariciler'le tartışmaya giden İbn Abbas'a "Kur'an'da çok anlamlı kelimeler var, sünnetle delil getir" uyarısı: vücûh–nezâir. 2024 DHBT
- Vücûh–nezâir, lugavî tefsirden en çok yararlanan ilimdir. 2020 DHBT
- Yabancı/nadir kelime ve Arapça dışı kelime tartışması (Şâfiî–Taberî'ye karşı karşıt görüş), et-Tûr'un Süryanice kökenli oluşu, Vedd–Süvâ: garîbü'l-Kur'ân. 2015 MBSTS · 2018 DHBT · 2020 MBSTS · 2023 ÖABT-DKAB
- Yabancı kelimenin Kur'an'da bulunmasının sebebi: kültürel etkileşimle Arapçaya girmeleri. 2020 DHBT
- Adı zikredilmeyen kişi/yer (zamir, ism-i işâret, ism-i mevsûl, künye, sıfat): mübhematü'l-Kur'ân; heca harfleri bu araçlardan değildir. 2016 DHBT · 2017 MBSTS · 2017 ÖABT-DKAB · 2021 ÖABT-DKAB · 2023 ÖABT-DKAB
- Mübhemât ilmi hakkında söylenemeyen: "Ayetin mesajı ancak müphemin açıklanmasıyla anlaşılır." 2020 MBSTS
- Mübhemât kapsamına girmeyen: "Ey Yahyâ!" (adı verilmiş); İbrâhim'in adı verilmiş olması. 2021 MBSTS · 2022 DHBT
- Aynı topluluğa farklı ad verilmesi: Medyen halkı – Ashâb-ı Eyke. 2015 MBSTS
- Kur'an'ın Arapçayı yeniden anlamlandırması: kâfir, münâfık, fâsık, hidâyet, furkan, takvâ, zekât, cihad, ama adâlet ve sabır bu gruba girmez. 2013 ÖABT-DKAB · 2015 MBSTS
- Kelime anlamını etimoloji, diğer kelimelerle ilişki ve tarihî gelişim açısından inceleme: semantik. 2022 ÖABT-İHL
- İlim eşleştirmeleri: kıssada zamir→ mübhemât; "Allah'ın saf saf gelmesi" → müteşâbih; çok anlamlı kelime → vücûh. 2024 MBSTS Şefaat çelişkisi→müşkil, isimsiz kişiler→mübhemât, yabancı kelime→garîb, farklı anlamlar→vücûh; aksâm gerekmez.
- Sünnetle tefsire en az başvurulan ilim: garîbü'l-Kur'ân (lugavî). 2024 ÖABT-DKAB
İ'câz, kasas, emsâl ve münasebet
- Müşriklere "benzerini getirin" diye meydan okuma: tehaddî (İsrâ 17/88; Hûd 11/13; Yûnus 10/38; Bakara 2/23). 2019 ÖABT-DKAB · 2022 DHBT · 2023 ÖABT-İHL
- Kur'an'ın benzersizliği (belâgat, gayb haberleri, kevnî ilimler, hiçbir yaratılmışın benzerini getirememesi): i'câzü'l-Kur'ân. 2022 DHBT · 2022 ÖABT-DKAB
- Nazzâm'ın "benzeri mümkündür ama Allah engelledi" görüşü: i'câz konusunda sarfe teorisi. 2020 ÖABT-İHL
- İ'câz yönlerinden olanlar: gayb haberleri ve dil-üslup; müşkil ayetler barındırması ve tedrîcen inmesi i'câz yönü olarak sayılmamıştır. 2024 ÖABT-İHL
- Hissî mucize olmayan: Hz. Muhammed'in Mekke'nin fethini önceden haber vermesi (haberî/gayb). 2014 DHBT
- Güneş, ay, kalem, zeytin üzerine yemin: aksâmü'l-Kur'ân; sebep olarak sayılanlar: Arap üslubunu korumak, anlamı pekiştirmek, dikkat çekmek, yemin edilenin değerini göstermek. Yemin edilebilecek varlıkları örneklendirmek ve ihtilafları ortadan kaldırmak sebep değildir. 2016 MBSTS · 2018 MBSTS · 2020 ÖABT-İHL
- Kur'an'da yemin edilmeyen: Hz. Muhammed'in kendisi (soruda). Yemin edilen: Allah'ın zâtı, Tûr-ı Sînâ, güneş, kuşluk vakti. 2020 DHBT
- Yemin örneğinden çıkarılamayan yargı: kulların da Kur'an'da yemin edilen varlıklar adına yemin etmesi gerektiği. 2019 ÖABT-İHL
- Rad 13/17 (sel ve köpük) emsâl, Şems 91/1-6 aksâm. 2023 ÖABT-DKAB
- Kehf 18/45 (yağmurla yeşeren, sonra kuruyan bitki): dünya hayatının geçiciliği (mesel). 2014 ÖABT-DKAB
- Hz. Peygamber'in "Müminin durumu yağmura benzer" sözü: mesel. 2016 DHBT
- Mesel olmayan: ahirete kıyasla dünya hayatının geçici olarak nitelenmesi (düz ifade). 2016 ÖABT-DKAB
- Kur'an'ın üslubunun canlı olması (inkâr, cennet-cehennem tasvirleri): üslûbü'l-Kur'ân. 2022 ÖABT-İHL
- Mecaz örneği olmayan ayet: "Oruç size farz kılındı" (hakikat). 2021 MBSTS
- Sure başlarında dikkat çekenler: heca harfleri, yeminler, nidâ, soru; mesel değil. 2017 MBSTS
- Fezâilü'l-Kur'ân: "Kur'an okuyan mümin turunç gibidir" hadisi; Hz. Âişe'nin muavvizât rivayeti. 2015 MBSTS · 2023 MBSTS
- Fahreddin Râzî'nin ayet–sure tertibinde anlam ilişkisi araması; Vâkıa 56/96 – Hadîd 57/1 bağlantısı: münâsebâtü'l-Kur'ân. 2020 DHBT · 2024 DHBT
- Münâsebât, mübhemât, garîb, vücûh, mecaz ilimleri aynı grupta değildir: "ayetler arası ilişki" bunlardan ayrı bir ilimdir. 2019 MBSTS
- Merve'nin sorularında başvurması gerekmeyen ilim: aksâmü'l-Kur'ân. 2018 DHBT
Son güncelleme: