Tecvid

Vakıf, İbtida, Secavend ve Sekte

14 çıkmış soruMBSTS: 5DHBT: 1ÖABT-DKAB: 6ÖABT-İHL: 22015–2024

Bu sayfada

  1. Temel kavramlar
  2. Anlam bakımından vakıf çeşitleri
  3. Secavend ve Secâvendî
  4. Secavend işaretleri tablosu
  5. Vakf-ı muânaka
  6. Rükû (ع) işareti
  7. Kelime sonunda nasıl durulur?
  8. Vasl ve hükümleri
  9. Sekte

Kısaca

Vakıf, Kur'an okurken bir kelimenin sonunda nefes alarak durmak; ibtida, durduktan sonra okumaya yeniden başlamaktır. Nerede durulacağını gösteren işaretlere secavend denir. Sınavlarda en çok hangi harfin hangi durağı gösterdiği (م، ط، ج، ز، ص، لا، ∴، ع), durmanın hükmü, kelime sonunda nasıl durulacağı ve Hafs'ın sekte yerleri sorulur. 2015–2024 arası DHBT, MBSTS ve ÖABT'de bu konudan 14 soru sorulmuştur.

Sınavda en çok sorulanlar

Konu anlatımı

Temel kavramlar

Terim Anlamı
Vakıf Kelime sonunda sesi ve nefesi keserek durmak; okumaya devam niyetiyle nefes almak
İbtida Duruştan sonra okumaya yeniden başlamak; anlamı bozmayacak yerden başlanır
Vasl Durmadan, ses ve nefesi kesmeden sonraki kelimeye/ayete geçmek
Sekte Nefes almadan, sesi kısa bir süre kesip devam etmek
Secavend Mushafta vakfın gerekli, caiz veya isabetsiz olduğu yerleri gösteren işaretler

Vakıf ve ibtida ilmi, Hz. Peygamber'in ayet ayet durarak okuduğuna dair Ümmü Seleme rivayetine dayanır. Kur'an'da durmanın kendiliğinden farz ya da haram olduğu bir yer yoktur; ancak anlamı kasten bozacak şekilde durmak günahtır.

Anlam bakımından vakıf çeşitleri

Klasik dörtlü taksim (Ebu'l-Alâ yoluyla aktarılır):

Çeşit Ne zaman Hüküm
Vakf-ı tâm Söz tamam; sonrasıyla lafız ve anlam bağı yok Durmak güzel
Vakf-ı kâfî Söz tamam; sonrasıyla yalnız anlam bağı var Durmak caiz
Vakf-ı hasen Söz tamam; sonrasıyla lafız ve anlam bağı var Durulur, ama sonraki kelimeden başlanmaz
Vakf-ı kabîh Söz tamam değil Durulmaz; nefes biterse geriden alınır

Secavend ve Secâvendî

Bugünkü durak işaretleri büyük ölçüde Ebû Abdillâh Muhammed b. Tayfûr es-Secâvendî el-Gaznevînin (ö. 560/1165) sistemine dayanır. Secâvendî, ʿİlelü'l-vukûf adlı eserinde Kur'an'ı baştan sona tarayıp durak yerlerini belirlemiş, durakları lâzım, mutlak, câiz, mücevvez, murahhas ve câiz olmayan diye altıya ayırmış ve her birine bir harf vermiştir. İşaretler onun adına nispetle "secavend" diye anılır. 2022 ÖABT-DKAB

Secavend işaretleri tablosu

İşaret Adı Hükmü
م Vakf-ı lâzım Durmak gerekir; geçilirse anlam bozulabilir (ör. Bakara 2/8 sonu)
ط Vakf-ı mutlak Durmak evlâdır; sonrası müstakil cümledir, geçmek de caizdir
ج Vakf-ı câiz Durmak da geçmek de caiz; durmak evlâ kabul edilir
ز Vakf-ı mücevvez Durmak caiz, geçmek evlâ
ص Vakf-ı murahhas Nefes yetmezse zaruret hâlinde durulabilir; geçmek evlâ
لا Vakf-ı memnû (lâmelif) Durulmaz; ayet içinde durulursa geriden alınır. Ayet sonunda ise durulabilir, geriden alınmaz
قف "Dur" Durmak evlâ
قلى el-vakfu evlâ Durmak evlâ
صلى el-vaslu evlâ Geçmek evlâ
ق (kîle aleyhi'l-vakf) Bazılarınca durak; çoğunluk geçer
ك (kezâlik) Bir önceki işaretin hükmündedir
∴ ∴ Vakf-ı muânaka Art arda iki yerden birinde durulur, diğerinde geçilir
س / سكتة Sekte Nefes almadan kısa duraklama
ع Rükû (aşır) işareti Bir konu/kıssanın bitip yenisinin başladığını gösterir; namazda rükû için uygun yer

Şu gruplama ezber için kullanışlıdır: durulması gereken (م); geçmek caiz ama durmak evlâ (ط، ج، قف، قلى); durmak caiz ama geçmek evlâ (ز، ص، صلى، ق); durulmaz (لا); ve muânaka.

Dikkat: ط'deki "mutlak" kelimesi Türkçedeki "kesinlikle" anlamında değildir; durmanın bir kayda bağlı olmadığını anlatır. "Kesin durulacak yer" = م. 2015 MBSTS · 2024 ÖABT-İHL

Dikkat: ع harfi muânaka işareti değildir; muânaka üç noktadır. "ع – vakf-ı muânaka" eşleştirmesi yanlıştır. 2015 MBSTS

Tabloyu kontrol eden sorularda: ج'yi "durulması zorunlu", م'yi "durulması evlâ, geçilmesi caiz" diye işaretlemek yanlıştır; ز ve ص'yi "durulması caiz, geçilmesi evlâ" sütununa koymak doğrudur. 2022 DHBT

Vakf-ı muânaka

Muânaka "kucaklaşma" demektir. Yakın iki kelimenin üzerinde üçer nokta bulunur; okuyucu dilediğinde durur, ancak yalnız birinde; ikisinde de durulursa anlam tamamlanmaz. Örnek: Bakara 2/195 … اِلَى التَّهْلُكَةِ ∴ وَاَحْسِنُوا ∴ اِنَّ اللّٰهَ…. Kadir 97/4-5'teki مِنْ كُلِّ اَمْرٍ ∴ سَلَامٌ ∴ هِىَ için de cevap aynıdır: birinde durulursa diğerinde geçilir. 2015 MBSTS · 2021 ÖABT-DKAB

Rükû (ع) işareti

Ayn harfi bir kıssanın veya konunun bittiğini, yenisinin başladığını göstermek için konur. Namazda okuyan kişinin rükûa gitmesi için en uygun yer sayıldığından rükû alameti de denir. Konusu değişen iki ayet arasında (sorudaki örnekte Bakara 59. ayetten 60. ayete geçiş) rükû yapmanın isabetli olacağını gösteren işaret budur. 2023 MBSTS

Kelime sonunda nasıl durulur?

Harekeli harf üzerinde durulmaz; vakıfta son harf sâkin yapılır (ârızî sükûn). Kurallar:

Kelime sonu Vakıfta Örnek
Ötre, esre, çift ötre, çift esre Sükûnla durulur عَلٖيمٌ → عَلٖيمْ; نَسْتَعٖينُ → نَسْتَعٖينْ
Çift üstün (tenvin) Tenvin elife döner (medd-i ivaz) قَوْمًا → قَوْمَا; عَلٖيمًا → عَلٖيمَا
Yuvarlak tâ (ة) He (ه) sesiyle durulur فِتْنَةٌ → فِتْنَهْ; رَحْمَةً → رَحْمَهْ
Açık tâ (ت) Tâ belli edilerek durulur —
Şeddeli son harf Şedde belirtilir —
Ötreli harf (isteğe bağlı) İşmam: sâkin okuduktan sonra dudaklar öne toplanır نَسْتَعٖينْ (ötre işareti) 2020 ÖABT-DKAB
Esreli/ötreli harf (isteğe bağlı) Revm: harekenin bir kısmı kısık sesle duyurulur —

2022 MBSTS

Vasl ve hükümleri

Durmadan geçerken iki sâkin buluşursa birincisi ya düşer ya harekelenir. Birinci sâkin med harfiyse okunuştan düşer; değilse genellikle esre alır. Birinci sâkin tenvin ise nûn olarak esreyle okunur. Hümeze 104/1-2'de لُمَزَةٍ ile الَّذٖى birleştirildiğinde "lümezetin-illezî" okunur: bu uygulamanın adı vasldır (sorudaki çeldiriciler: muânaka, vakıf, sekte, lahn). 2024 ÖABT-DKAB

Sekte

Sekte, nefes almadan sesi çok kısa (yaklaşık iki hareke) kesip devam etmektir; vakıftan kısadır ve yalnız sâkin harf üzerinde olur. Mushafta küçük س ile gösterilir. Hafs rivayetinde vasıl hâlinde yapılan dört sekte:

Yer İfade Sekte nerede
Kehf 18/1-2 عِوَجًا ۜ قَيِّمًا Elif üzerine (tenvin elife döner)
Yâsîn 36/52 مِنْ مَرْقَدِنَا ۜ هٰذَا Elif üzerine
Kıyâme 75/27 وَقٖيلَ مَنْ ۜ رَاقٍ Nûn sâkin üzerine (idğam yapılmaz)
Mutaffifîn 83/14 كَلَّا بَلْ ۜ رَانَ Lâm sâkin üzerine (idğam yapılmaz)

İsrâ 17/83'teki وَنَاٰ بِجَانِبِهٖ'de sekte yoktur. 2021 ÖABT-İHL

Ayrıca hâ-i sekt denilen sâkin he ile biten kelimelerde (لَمْ يَتَسَنَّهْ Bakara 2/259; اقْتَدِهْ En'âm 6/90; مَالِيَهْ، سُلْطَانِيَهْ Hâkka 69/28-29; مَا هِيَهْ Kâria 101/10) vasıl hâlinde nefes kesilmeden ses kesildiği için sekte gerçekleşir.

Karıştırılanlar

Kendini dene: 6 soru

Konu anlatımına göre hazırlanmış özgün sorular. Bir şıkka dokun, cevap ve açıklama hemen açılır; sonuçların bu tarayıcıda saklanır.

1. Durulmazsa anlamın bozulacağı, mutlaka durulması gereken yeri gösteren işaret hangisidir?

2. Durak işaretlerinin 'secavend' adıyla anılması hangi âlimin sistemine nispettir?

3. Art arda gelen iki kelimenin üzerinde üçer nokta (muânaka işareti) bulunuyorsa nasıl hareket edilir?

4. Hafs rivayetine göre aşağıdaki yerlerden hangisinde sekte yapılmaz?

5. Vakıf ile sekte arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

6. Aşağıdaki işaret–ad eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

← MedlerKıraat ilmi ve özel okuyuşlar (imale, teshil, hâ zamiri) →

2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı

Son güncelleme: