Medler

Kısaca

Med, med harfleriyle sesin uzatılmasıdır. Tecvidin en çok soru gelen konularından biridir; çünkü verilen bir ayette hangi medlerin bulunduğunu ya da bulunmadığını ayırt etmek, hem kuralı hem uygulamayı ölçer. Sorular genellikle üç kalıpta gelir: medlerin sebebine göre gruplanması (hemze mi, sükûn mu), bir ayette/hurûf-ı mukattaada hangi meddin olmadığı ve medd-i ârızdaki revm-işmam gibi okuyuş şekilleri. 2014–2022 arası DHBT, MBSTS ve ÖABT'de bu konudan 12 soru sorulmuştur.

Sınavda en çok sorulanlar

• Uzatma harfinden sonra sükûn gelmesiyle oluşan medler: medd-i lâzım ve medd-i ârız (sükûn ayrıca medd-i lînin de sebebidir). 2019 ÖABT-İHL
• Uzatma sebebi hemze olan fer'î medler: medd-i munfasıl ve medd-i muttasıl; lâzım ve lîn ise sükûn sebeplidir. 2018 DHBT
• Med harfinden sonra hemze aynı kelimede gelirse medd-i muttasıl olur. 2020 ÖABT-İHL
• Med harfinden sonra hemze ayrı kelimede → munfasıl; med harfinden sonra lâzımî sükûn → lâzım; üstünlü harften sonra sâkin vav/yâ ve ardından sükûn → lîn. 2022 ÖABT-DKAB
• Bakara 2/186'daki medler medd-i tabii örneğidir; ayette hemze ya da lâzımî sükûn sebebiyle oluşan bir med bulunmaz. 2014 DHBT
• Âl-i İmrân 3/1-2'de (Elif lâm mîm. Allâhu lâ ilâhe illâ hü…) harf adlarında lâzım, "lâ ilâhe"de munfasıl görülür; med harfinden sonra aynı kelimede hemze gelen bir yer bulunmaz. 2021 ÖABT-DKAB
• Şûrâ 42/1-3'te (Hâ mîm. Ayn sîn kâf. Kezâlike yûhî ileyke) Ayn harfinin adı lâzımî sükûnlu lîn meddir; mîm, sîn ve kâf lâzım, "yûhî ileyke" munfasıldır. Bu ayetlerde vakıf sükûnuna bağlı bir med bulunmaz. 2022 ÖABT-İHL
• كٓهيعٓصٓ (Meryem 19/1): kâf ve sâd lâzım, hâ ve yâ tabii, ayn lîn meddir; ayn'ın nûnu sâd'a karşı ihfa edilir. Bu harflerde hemzeye bağlı med bulunmaz. 2020 MBSTS
• Bakara 2/31'deki "enbiûnî … bi-esmâi hâulâi in kuntum" ifadesinde sırasıyla iklâb / medd-i muttasıl / ihfa vardır. 2015 MBSTS
• مَٓائِدَةً kelimesinde muttasıl vardır; رَبَّنَٓا اِنَّكَ munfasıl, الْحَٓاقَّةُ lâzımdır. 2021 MBSTS
• Kureyş 106/1-2'de istenen kurallar medd-i lîn – medd-i muttasıldır (قُرَيْشٍ vakıfta lîn, الشِّتَٓاءِ muttasıl). çıkmış soru
• Medd-i ârızda, ötreli harfin harekesini göstermek için dudakları öne toplama işmamdır. 2022 ÖABT-İHL

Konu anlatımı

Temel kavramlar

• Med: Sözlükte "uzatmak, çekmek"; terim olarak med harflerinden biriyle sesi uzatmak. Karşıtı kasrdır (kısa okumak); kasr asıldır, med ise bir sebebe bağlıdır.
• Med harfleri (hurûf-ı med): Üstünden sonra elif (ا), ötreden sonra sâkin vav (و), esreden sonra sâkin yâ (ي).
• Lîn harfleri: Kendinden önceki harf üstünlü olan sâkin vav ve yâ (ör. خَوْفٍ، بَيْتِ). Med harflerine göre daha az uzarlar; adları "yumuşaklık" anlamındadır.
• Sebeb-i med: Tabii meddi fazla uzatmaya yol açan iki sebep vardır: hemze ve sükûn. Sükûn ikiye ayrılır: kelimede her hâlde bulunan lâzımî sükûn ve yalnız vakıfta ortaya çıkan ârızî sükûn.
• Ölçü birimi: Elif. Bir elif miktarı, açık bir parmağı kapatacak ya da kapalı bir parmağı açacak kadar süredir. Bugün bazı kitaplarda "hareke" de kullanılır (1 elif = 2 hareke).

Asıl med: medd-i tabii

Med harfinden sonra hemze ya da sükûn gelmezse medd-i tabii (asli, zâtî med) olur ve bir elif uzatılır: قَالَ، قِيلَ، يَقُولُ gibi. Med harfi yazıda görünmeyebilir (takdirî): هٰذَا'daki üstün elif, لَهُۥ'deki küçük vav gibi. 2014 DHBT

Fer'î medler ve uzatma miktarları

Med harfinden sonra hemze ya da sükûn gelirse fer'î med olur. Aşağıdaki miktarlar Âsım/Hafs miktarlarıdır.

Dikkat: Ezber formülü: Hemze → muttasıl + munfasıl. Sükûn → lâzım + ârız + lîn. Muttasıl/munfasıl ayrımında tek ölçü hemzenin aynı kelimede mi ayrı kelimede mi olduğudur. 2018 DHBT · 2019 ÖABT-İHL · 2020 ÖABT-İHL · 2022 ÖABT-DKAB

Muttasılda kıraat imamlarının uzatma miktarları:

Medd-i lâzımın dört kısmı

Sebeb olan sükûn kelimede mi, yoksa hurûf-ı mukattaadaki bir harf adında mı; şeddeli mi, şeddesiz mi olduğuna göre dörde ayrılır:

Âl-i İmrân 3/1-2'de الٓمٓ vakfedilmeden "Allâh"a bağlanırsa iki sâkin buluştuğu için mîme üstün verilir; bu durumda hem 4 elif (tûl) hem 1 elif (kasr) okunabilir, tercih edilen meddir. Bu ayette lâzım (lâm, mîm), munfasıl (لَٓا اِلٰهَ), ârız (الْقَيُّومُ'da vakıfta) vardır; med harfiyle hemzenin aynı kelimede buluştuğu bir yer yoktur. 2021 ÖABT-DKAB

Hurûf-ı mukattaada medler

Mukattaa harfleri adlarıyla okunur. Adı iki harfli olanlar (حَا، يَا، هَا، طَا، رَا) medd-i tabiidir; adı üç harfli ve ortası med harfi olanlar (قَافْ، صَادْ، مِيمْ، لَامْ، سِينْ، كَافْ، نُونْ) medd-i lâzımdır. Ayn (عَيْنْ) ise ortası lîn harfi olduğu için medd-i lîndir; lâzımî sükûnlu lîn Kur'an'da yalnız iki yerde, Meryem 19/1 ve Şûrâ 42/2'deki عٓ'dadır.

Ayette med bulma örnekleri

• Bakara 2/31: فَقَالَ اَنْۢبِـُٔونٖى بِاَسْمَٓاءِ هٰٓؤُلَٓاءِ اِنْ كُنْتُمْ صَادِقٖينَ — اَنْۢبِـُٔونٖى'de nûn sâkin + bâ = iklâb; اَسْمَٓاءِ ve هٰٓؤُلَٓاءِ'de aynı kelimede elif + hemze = muttasıl; اِنْ كُنْتُمْ'de nûn sâkin + kâf = ihfa. 2015 MBSTS
• Bakara 2/186: Ayetteki medler sebepsiz, bir elif uzatılan tabii meddir; hemze ya da lâzımî sükûn sebebiyle oluşan med bulunmaz. (الدَّاعِ ve دَعَانِ'de yâ yazılmadığı için bu kelimelerden sonra hemzeye bağlı uzatma yapılmaz; يَرْشُدُونَ'da ancak vakfedilirse ârız olur.) 2014 DHBT
• Kelime ayırma: مَٓائِدَةً → muttasıl; رَبَّنَٓا اِنَّكَ → munfasıl; الْحَٓاقَّةُ → lâzım (kelime-i müsakkale). 2021 MBSTS
• Kureyş 106/1-2: لِاٖيلَافِ قُرَيْشٍ ۝ اٖيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَٓاءِ وَالصَّيْفِ — قُرَيْشٍ ve الصَّيْفِ vakıfta lîn, الشِّتَٓاءِ muttasıl, اٖيلَافِ ise tabiidir. çıkmış soru

Medd-i ârız ve lînde okuyuş vecihleri

Vakıfta sükûn ârızî olduğu için bu iki medde okuyucuya seçenek tanınır. Kelimenin son harfinin harekesine göre caiz vecihler:

• Revm: Son harfin harekesini kısık, gizli bir sesle belirtmek. Yalnız kasr ile yapılır; esreli ve ötreli harflerde olur.
• İşmam: Harfi sâkin okuduktan sonra, ötre olduğuna işaret için dudakları öne doğru toplamak; ses çıkmaz, yalnız ötreli harfte olur. 2022 ÖABT-İHL
• Son harf kalkale harfi ise revm ve işmam yapılmaz.

Dikkat: "Dudakları öne toplamak / ötreyi işaret etmek" = işmam; "harekeyi kısık sesle belli etmek" = revm. Revm sesli, işmam sessizdir.

Diğer fer'î medler

Bu medler ayrıca sayılır; Hafs'ı ilgilendirenler ivaz ve fark meddir.

Karıştırılanlar

• Muttasıl – munfasıl: İkisinin de sebebi hemzedir; hemze aynı kelimede ise muttasıl, sonraki kelimede ise munfasıl.
• Lâzım – ârız: İkisi de sükûn sebeplidir; sükûn her hâlde varsa (الضَّٓالِّينَ) lâzım, sadece vakıfta oluşuyorsa (نَسْتَعِينْ) ârız.
• Lîn – tabii: Lîn harfinden önceki harf üstünlüdür (خَوْفْ); med harfinde ise harfle uyumlu hareke vardır (يَقُولُ).
• Ayn (عٓ) – diğer mukattaa harfleri: Ayn lîn; kâf (ك ve ق), sâd, mîm, sîn, lâm, nûn lâzım; hâ (ح ve ه), yâ, tâ, râ tabiidir.
• Revm – işmam – kasr: Revm sesle, işmam dudakla harekeyi gösterir; kasr ise sadece kısa (1 elif) okumaktır.
• Medd-i ivaz – medd-i ârız: İvaz tenvinin elife dönmesidir; ârız ise med harfinden sonra vakıfla gelen sükûndur.

2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı

Son güncelleme: 7 Ekim 2026