Sure İsimleri ve Sure Muhtevaları

Kısaca

Bu konu, surelerin adlarını nereden aldığını, bazı surelerin hangi ikinci adlarla anıldığını, birden çok sureye verilen ortak adları ve tek tek surelerin ana muhtevasını kapsar. DHBT, MBSTS ve ÖABT'de bu alandan 12 soru çıkmıştır. Sorular genellikle "şu ayetler/olay hangi surede geçer", "şu sure adının gerekçesi yanlış eşleştirilmiştir" veya "şu isim surelere ayet sayısına göre verilmiş bir ad değildir" şeklinde gelir.

Sınavda en çok sorulanlar

• Hendek Savaşı'nı anlatan ayetler (ordulara karşı rüzgâr ve görünmeyen ordular gönderilmesi, gözlerin kayması, yüreklerin gırtlağa dayanması) Ahzâb suresindedir (33/9-10). 2015 ÖABT-DKAB
• Yâsîn, Sâd ve Kāf adlarını ilk ayetlerindeki hurûf-ı mukattaadan alır. Ra'd ise harflerle başlasa da adını 13. ayetteki "ra'd" (gök gürültüsü) kelimesinden alır. 2016 ÖABT-DKAB
• Târık "gece gelen yıldız" demektir; sure adını ilk ayette yemin edilen bu yıldızdan alır, adın kıyametin dehşetiyle ilgisi yoktur. 2022 MBSTS
• Uzunluklarına (ayet sayısına) göre sure grupları, uzundan kısaya: Seb'u't-tıvâl, Mi'ûn, Mesânî, Mufassal. 2021 MBSTS
• Havâmîm, "Hâ-mîm" harfleriyle başlayan yedi sureye (40-46) başlangıç harfleri yüzünden verilen ortak addır. 2021 MBSTS
• Guref, Zümer suresinin ikinci adıdır (22. ayetteki "köşkler"); Zuhruf'un böyle bir adı yoktur. 2015 MBSTS
• Felak ve Nâs surelerinin ortak adı Muavvizeteyndir. 2017 MBSTS
• Kāria bir olay adı değil, kıyametin adlarından biridir; adını Hz. Peygamber döneminde yaşanan bir olaydan alan surelere Abese ve Mümtehine örnektir. 2023 MBSTS
• Mekkî sure alametlerinden ikisi "yâ eyyühe'n-nâs" hitabı ile Âdem–İblîs kıssasıdır; cihad ve hudud/miras hükümleri ise Medenî alamettir. 2024 MBSTS
• Peygamber adı taşıyan sureler: Yûnus, Hûd, Yûsuf, İbrâhim, Nûh ve Muhammed. 2016 DHBT
• Hz. Lût'un kıssası A'râf, Hicr, Şuarâ ve Neml gibi pek çok surede anlatılır; ancak onun adını taşıyan bir sure yoktur. 2016 DHBT
• Câhiliye Araplarının mal, evlat ve akraba çokluğuyla, hatta kabirdeki ölüleriyle övünmesini kınayan sure Tekâsürdür. 2016 DHBT
• Felak'ta yaratılanların, karanlığı çöken gecenin, düğümlere üfleyenlerin ve hasetçinin şerrinden; Nâs'ta ise insanların kalbine vesvese veren sinsi vesveseciden Allah'a sığınılır. 2018 DHBT
• Mekkelilerin yaz ve kış ticaret yolculuklarındaki güvenliği Allah'ın lütfu olarak hatırlatıp onları kulluğa çağıran sure Kureyştir. 2022 DHBT

Konu anlatımı

Sureler adlarını nereden alır?

Sureler adlarını ya içlerinde geçen dikkat çekici bir kelimeden ya da işledikleri anlamdan alır. Bu nedenle bazı surelerin birden fazla adı vardır. Sure adları çoğunlukla sureye ad olan kelimenin geçtiği ayete dayanır. Başlıca kaynaklar şunlardır:

Dikkat: Ra'd suresi "Elif-lâm-mîm-râ" harfleriyle başlar ama adını bu harflerden değil, 13. ayette geçen "ra'd" (gök gürültüsü) kelimesinden alır. Harflerden ad alan surelere örnek Yâsîn'dir. 2016 ÖABT-DKAB

Bir hususa daha dikkat etmek gerekir: Bir surenin bir konuyu anlatması, o konunun adını taşımasını gerektirmez. Örneğin Hz. Mûsâ'yı uzun uzun anlatan Tâhâ, Kasas ve A'râf surelerinden hiçbirinin adı "Mûsâ" değildir. Aynı şekilde Hz. Lût kıssası birçok surede (A'râf, Hûd, Hicr, Şuarâ, Neml vb.) geçtiği hâlde "Lût suresi" yoktur. 2016 DHBT

Peygamber adını taşıyan sureler

Meryem (19) ve Lokmân (31) suresi de şahıs adı taşır. Ancak Meryem peygamber değildir, Lokmân'ın peygamberliği ise tartışmalıdır. Lût, Mûsâ, Îsâ, Sâlih, Şuayb, Âdem, Dâvûd ve Süleyman adıyla sure yoktur. Neml suresinin bir diğer adı "Süleyman"dır, ancak Mushaf'taki adı Neml'dir. 2016 DHBT

Bazı surelerin ad gerekçeleri

Birden çok adı olan sureler

Dikkat: Guref Zümer'in adıdır. Zuhruf (43) adını 35. ayetteki "süs, altın" anlamındaki kelimeden alır. 2015 MBSTS

Birden çok sureye verilen ortak adlar

Felak ve Nâs'ın yerleşik ortak adı Muavvizeteyn'dir; Mukaşkışeteyn ise Kâfirûn ve İhlâs için kullanılır. 2017 MBSTS

Uzunluğa (ayet sayısına) göre sure grupları

Uzunluğa göre sınıflandırma şöyledir:

1. es-Seb'u't-tıvâl: Fâtiha'dan sonra gelen yedi uzun sure. Yedincinin Tevbe mi, Yûnus mu olduğu tartışmalıdır.
2. el-Mi'ûn: Ayet sayısı yüzü aşan veya yüze yakın sureler.
3. el-Mesânî: Ayet sayısı yüzden az olan, mi'ûndan sonra gelen sureler.
4. el-Mufassal: Kısa, aralarında besmeleyle sık sık ayrılan sureler. Kendi içinde tıvâl, evsat ve kısâr olmak üzere üçe ayrılır. Genellikle Kāf suresiyle başlar ve Nâs ile biter.

Bu dört ad uzunluk/ayet sayısıyla ilgilidir. Havâmîm ise başlangıç harflerine göre verilmiş bir addır. 2021 MBSTS

Dikkat: "Mesânî" kelimesi ayrıca Fâtiha'nın adıdır (es-Seb'u'l-mesânî, "tekrarlanan yedi ayet"). Uzunluk grubu olan Mesânî ile karıştırmayın.

Olay üzerine inip adını o olaydan/kişiden alan sureler

Kāria ise "kapıyı çalan, şiddetle çarpan" anlamında kıyametin adlarından biridir. Bir olay adı değildir. 2023 MBSTS

Mekkî ve Medenî surelerin alametleri

Buna göre "yâ eyyühe'n-nâs" hitabı ve Âdem–İblîs kıssası Mekkî, cihad ve hudud/miras hükümleri Medenî alamettir. 2024 MBSTS

Dikkat: Bu alametler kesin değil, çoğunluğa dayalıdır. İstisnalar da vardır. Örneğin Medenî olan Nisâ suresi "yâ eyyühe'n-nâs" ile başlar. Mekkî olan Hac suresinin 77. ayetinde ise "yâ eyyühellezîne âmenû" hitabı geçer.

Bazı sure muhtevaları

• Ahzâb (33, Medenî): Medine'yi kuşatan müttefik ordulara karşı rüzgâr ve görünmeyen ordular gönderildiği, müminlerin şiddetli bir sarsıntıyla imtihan edildiği anlatılır (9-11). Enfâl'de Bedir, Âl-i İmrân'da Uhud, Tevbe'de Tebük ve Huneyn anlatılır. 2015 ÖABT-DKAB
• Tekâsür (102, Mekkî): İlk ayetler, çokluk yarışının insanları kabre girene dek oyalayıp gaflete düşürdüğünü meâlen bildirir (1-2). Rivayetlere göre Câhiliye Arapları mal, evlat ve akraba çokluğuyla övünür, hatta kabirlere gidip ölmüş akrabalarını da sayarak üstünlük yarışına girerlerdi. 2016 DHBT
• Kureyş (106, Mekkî): Kureyş'in kış ve yaz yolculuklarında güvenliğinin sağlanması, açlıktan doyurulup korkudan emin kılınması hatırlatılır. Bunun karşılığında onlardan "bu evin Rabbi"ne kulluk etmeleri istenir. Sure, anlamca Fîl suresinin devamı gibi de okunabilir. 2022 DHBT
• Felak (113) ve Nâs (114): Bu iki surede sığınılan şerler şöyle sıralanır:

"İbadetten alıkoyan şeytan" ifadesi iki surede de geçmez. 2018 DHBT

Karıştırılanlar

• Guref – Zuhruf: Guref, Zümer'in adıdır. Zuhruf'un yerleşik ikinci adı yoktur.
• Gāfir – Mü'min – Mü'minûn: Gāfir, 40. sure olan Mü'min'in diğer adıdır. 23. sure Mü'minûn ise ayrı bir suredir.
• Mesânî (uzunluk grubu) – es-Seb'u'l-mesânî (Fâtiha): İlki bir sure grubunun, ikincisi tek bir surenin adıdır.
• Havâmîm / Tavâsîn – Mi'ûn / Mufassal: İlk ikisi başlangıç harflerine, son ikisi uzunluğa göre verilmiş adlardır.
• Muavvizeteyn – Zehrâveyn: Muavvizeteyn Felak ve Nâs'tır, Zehrâveyn ise Bakara ve Âl-i İmrân'dır.
• Târık – Kāria – Hâkka: Târık bir yıldızdır. Kāria ve Hâkka ise kıyametin adlarıdır.
• Yâsîn/Sâd/Kāf – Ra'd/Tûr/Nebe: İlk gruptaki sureler adlarını harflerden, ikinci gruptakiler kelimelerden alır.
• Fîl – Kureyş: Fîl suresi Ebrehe ordusunun helakini anlatır. Kureyş suresi ise ticaret yolculuklarındaki güveni ve buna karşılık kulluk çağrısını işler.

2019 MBSTS gibi etiketler, o bilginin hangi yıl hangi sınavda sorulduğunu gösterir. Tüm konuların soru dağılımı

Son güncelleme: 7 Ekim 2026